Raad van State kraakt opnieuw fundamenten Schiphol‑besluit, volgt Commissie m.e.r. en ILT

Het nieuws kwam vanmorgen naar buiten: de Raad van State zegt dat het ontwerp‑LVB Schiphol op cruciale punten niet voldoet aan de wettelijke eisen. De raad gebruikt ongekend harde woorden in een poging om de minister tot de orde te roepen.

Het Luchthavenverkeersbesluit dat het kabinet neerzet als herstel van rechtsbescherming blijkt juridisch onvolledig, milieutechnisch onvoldoende onderbouwd en nauwelijks handhaafbaar. En precies dat is wat andere instanties – de Commissie m.e.r. en de ILT – eerder al hebben vastgesteld. Drie onafhankelijke organen, drie verschillende invalshoeken, één conclusie: dit besluit is niet rijp voor vaststelling.

De Raad van State start bij de kern. Het ontwerpbesluit moet een einde maken aan het anticiperend handhaven, de gedoogsituatie die Schiphol jarenlang beschermde. Maar het nieuwe systeem biedt nog steeds geen effectieve bescherming voor omwonenden.

De ILT kan tijdens het gebruiksjaar niet ingrijpen wanneer geluidsnormen worden overschreden. Pas na afloop van het jaar kan worden vastgesteld dat de grenswaarden zijn overtreden. Dat betekent dat bewoners opnieuw een jaar lang rechteloos zijn terwijl de schade zich opstapelt. De Raad van State zegt dat dit de rechtsbescherming niet herstelt, maar slechts verplaatst. Het is een systeem dat registreert, maar niet voorkomt.

Beheersplan zonder inhoud
Daarmee komt het advies uit bij het beheersplan, het instrument dat Schiphol moet opstellen zodra een overschrijding dreigt. De Raad van State schrijft dat het ontwerpbesluit niet uitlegt welke maatregelen Schiphol, LVNL en luchtvaartmaatschappijen kunnen nemen om overschrijdingen te voorkomen.

Er staat niet hoe veiligheid wordt gewaarborgd, niet hoe uitvoerbaarheid wordt beoordeeld, niet hoe de ILT kan afdwingen dat maatregelen daadwerkelijk effect hebben. Het beheersplan is een verplicht document zonder inhoudelijke garanties.

De toezichthouder kan alleen optreden als het plan niet wordt opgesteld, maar niet als het plan inhoudelijk tekortschiet. De Raad van State noemt dit een ernstige lacune. Het kabinet noemt het desalniettemin “een versterking van de rechtsbescherming”.

Op dit punt schuift de ILT in beeld. In de HUF‑toets (handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid, fraudebestendigheid) heeft de toezichthouder eerder zelf al gezegd dat een last onder dwangsom niet werkt en dat een bestuurlijke boete nodig is.

Weer wachten
De Raad van State neemt dat over en legt bloot: de minister weigert de Wet luchtvaart aan te passen en verwijst naar een toekomstig stelsel in 2030. Tot die tijd moet de ILT werken met een instrumentarium dat zij zelf als ineffectief bestempelt. De Raad van State vraagt om een toelichting op de effectiviteit van het handhavingssysteem. Het kabinet heeft die niet. De ILT heeft die wel: het systeem werkt niet.

Het kabinet rechtvaardigt vervolgens de groei naar 500.000 vliegtuigbewegingen met verwijzing naar milieunormen en maatgevende kaders, waaronder de natuurvergunning. De Raad van State schrijft dat er op dit moment géén natuurvergunning voor Schiphol bestaat.

Daarmee valt de hele onderbouwing weg. Het kabinet vraagt de Kamer om groei goed te keuren op basis van een vergunning die niet bestaat. De Raad van State vraagt om een nieuwe motivering. De Commissie m.e.r. zei eerder al dat de milieueffecten zijn vergeleken met een fictieve voortzetting van de gedoogsituatie, waardoor de gevolgen van het LVB kleiner lijken dan ze zijn. Beide constateren hetzelfde mechanisme: het kabinet rekent met een denkbeeldige werkelijkheid om illegale groei te legitimeren. Of anders gezegd: wit te wassen.

Automatische groei
Het advies van de RvS gaat verder met het systeem van automatische groei. Zodra de eerste stap is gezet, worden de volgende stappen automatisch geactiveerd. De raad noemt dit onverenigbaar met zorgvuldigheid. Het ontwerpbesluit activeert vervolgstappen zonder dat vooraf wordt getoetst of de beloofde geluidsreductie daadwerkelijk is gerealiseerd.

De Commissie m.e.r. zei al dat het onderzoek niet aantoont dat het besluit voldoende stuurt om de geluidsdoelen te halen. De Raad van State plaatst dat nu in juridisch perspectief: het systeem kan groei toestaan zonder dat de hinder daadwerkelijk afneemt. Het is een mechanisme dat de sector beschermt en de omgeving opzadelt met grote risico’s.

Mensenrechten
Dan komt de toets aan artikel 8 EVRM. De Raad van State bevestigt dat het ontwerpbesluit onmiskenbaar een inmenging vormt in het recht op privéleven en woning. Dat betekent dat de overheid moet aantonen dat de inmenging noodzakelijk, proportioneel en zorgvuldig gemotiveerd is.

Maar dat doet het ontwerpbesluit niet. De Raad van State schrijft dat de gevolgen van preferentieel baangebruik voor specifieke groepen omwonenden niet zijn meegewogen. De keuze voor de 40 dB(A) Lnight‑contour is niet gemotiveerd. De belangenafweging is incompleet en mogelijk onrechtmatig.

De Commissie m.e.r. zei eerder dat het MER niet laat zien of de gezondheid van omwonenden voldoende wordt beschermd. De Raad van State zegt nu dat de juridische belangenafweging niet voldoet aan het EVRM. Het is dezelfde constatering, maar dan in de taal van het recht.

Het milieueffectrapport zelf krijgt opnieuw harde kritiek. De Raad van State stelt dat het herziene MER niet voldoet aan de wettelijke eisen. Redelijke alternatieven zijn niet beschreven. De referentiesituaties zijn onvoldoende onderbouwd. Dat betekent dat het milieubelangen niet volledig zijn afgewogen.

De Commissie m.e.r. zei al dat alternatieven zoals minder nachtvluchten, anders vliegen of minder vluchten simpelweg niet zijn onderzocht. De Raad van State maakt duidelijk wat dat betekent: zonder alternatieven is er geen echte afweging. Het ontwerpbesluit is dan geen keuze, maar een vooraf bepaalde uitkomst.

Vernietigend
Deze drie lijnen naast elkaar leggend ontstaat een vernietigend beeld. De Commissie m.e.r. zegt dat het milieueffectrapport geen basis is voor besluitvorming. De ILT zegt dat het handhavingsinstrumentarium niet werkt. De Raad van State zegt dat de motivering, de rechtsbescherming en de verhouding tot fundamentele rechten onvoldoende zijn.

Dit zijn geen losse kritiekpunten, maar een samengaan van bestuurlijk falen op het conto van minister Vincent Karremans (VVD): inhoud, uitvoering, recht. Drie onafhankelijke instituties die allemaal, vanuit hun eigen rol, tot dezelfde conclusie komen: dit ontwerp‑LVB is nog lang niet rijp voor vaststelling.

Het kabinet presenteert het besluit als een stap naar minder hinder en meer bescherming. Maar de Raad van State laat zien dat het besluit juridisch wankel is, dat het MER onvoldoende onderbouwd is, dat de handhaving niet werkt en dat de groei naar 500.000 bewegingen geen enkele wettelijke basis heeft. De Commissie m.e.r. en de ILT hebben dat eerder al gezegd.

Het nieuws van vandaag is dus groter dan een advies. Het is een signaal dat het fundament onder het Schiphol‑beleid opnieuw niet deugt. En dat de Kamer, als hoeder van de rechtsstaat, niet kan doen alsof dit maar een technisch detail is. Het is een structureel probleem dat drie instanties onafhankelijk van elkaar hebben blootgelegd. Het is aan de politiek om dit uiterst serieus te nemen en de minister aan het huiswerk te zetten.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun. Doneer aub als u wat missen kunt.

Sla dit artikel op in uw favorieten