De vliegindustrie ligt onder vuur en dat is niet zonder reden. Een recente Linkedin-post van Femke van Brussel-Visser van de stichting S4R, legt de vinger op de zere plek. In een reactie springt piloot Boris Berkhout fel in de verdediging.
Femke van Brussel-Visser hekelt in haar post een ‘verkiezingsdebat’ over de luchtvaart dat werd georganiseerd in Nieuwspoort. Zij noemt het een verkapte lobbyshow van Schiphol en KLM. Er waren geen milieuclubs uitgenodigd, geen gezondheidsorganisaties, geen bewonersorganisaties, maar alleen partijen uit de sector.
Berkhout noemt deze kritiek “eenzijdig” en “misleidend”, prijst innovaties als ‘duurzame’ brandstof en stillere vliegtuigen, en waarschuwt dat minder vliegen banen kost. Maar hoe stevig staat zijn betoog? SW legt zijn reactie onder de loep.
Wankele claims
Berkhout is al 25 jaar KLM-piloot en noemt de bijdrage van Femke van Brussel-Visser “framing vol halve waarheden”. Berkhout deed dit eerder, zoals in een brief naar de Telegraaf, waarin hij krimp “desastreus” noemde. Maar zijn claims blijken wankel als je ze tegen het licht houdt.
Was het debat een lobbytruc van de vliegindustrie, zoals Van Brussel-Visser beweerde? Jazeker, en Berkhout zwijgt daarover. Het debat in Nieuwspoort op 2 oktober 2025 had sprekers van KLM, Schiphol, Luchtvaart Nederland en pro-vliegen partijen als VVD en PVV. Organisaties als Milieudefensie, de GGD’s of die van omwonenden waren niet uitgenodigd.
Het debat was daarom geen open discussie, maar een podium voor megalomane groeiplannen. Van Brussel-Visser heeft gewoon gelijk: het riekt naar lobby en mag geen debat worden genoemd. Berkhout noemt haar “eenzijdig”, echter het debat zelf was eenzijdiger.
Overdrijving
Berkhout prijst in zijn reactie ‘duurzame’ brandstof (SAF) en nieuwe toestellen, maar overdrijft schromelijk. Luchtvaart veroorzaakte 5 tot 7 procent van Nederland’s CO2– en stikstofuitstoot. SAF is nu maar 0,1 procent van de brandstof die op Schiphol wordt verkocht – het is duur en schaars.
Zelfs KLM’s doel van 10 procent SAF in 2030 is slechts een druppel, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het klimaatpanel IPCC is nog duidelijker: zonder krimp van het aantal vluchten halen we Parijs (55 procent minder CO2 in 2030) helemaal niet.
Berkhouts optimisme over de technologie is misleidend: krimp is onvermijdelijk. Schiphol wil juist groeien, tegen alle klimaatadviezen in.
Natuurschade
Van Brussel-Visser noemt stikstofschade aan de natuur, en dat klopt. Luchtvaart levert 3 tot 5 procent van de stikstofoxiden in Nederland, genoeg om duinen en bossen rond Schiphol te schaden (20 procent biodiversiteitsverlies, meldt Natuur & Milieu). Nederland overschrijdt de EU-normen en Schiphol’s stikstofvergunning werd dan ook vernietigd door de rechter. Berkhout negeert dit volledig. Zijn focus op banen overschaduwt de juridische en ecologische chaos die nog meer vliegen veroorzaakt.
Berkhout claimt ook dat stillere toestellen de herrie verminderen, maar dat is slechts een halve waarheid. RIVM telt 807.000 volwassenen en 160.000 kinderen met ernstige overlast – bijna een miljoen mensen. In Kennemerland meldt 40 procent ernstige hinder en 18 procent ernstige slaapverstoring (GGD 2024). Nieuwe toestellen zijn 3 tot 5 decibel stiller, maar Schiphol gebruikt die winst om méér te vliegen binnen de normen. Resultaat: klachten stijgen (vliegherrie.nl: plus 20 procent in 2024). Berkhout minimaliseert een probleem dat omwonenden dagelijks voelen.
Banen genoeg
Hij waarschuwt voor banenverlies bij krimp en Schiphol claimt 70.000 jobs. Maar de luchtvaart is slechts 1 tot 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en veel banen zijn laagbetaald (bagage, schoonmaak). Krimp kost tijdelijk jobs, maar alternatieve banen zijn er meer dan genoeg. Ondertussen kosten de gezondheidsschade en de herrie zo’n miljard euro per jaar (RIVM). Berkhout schetst een doembeeld, maar vergeet de prijs te vermelden die omwonenden betalen.
Berkhout’s passie als piloot is begrijpelijk, maar zijn reacties zijn niets meer dan de lobbyretoriek die we van de vliegindustrie gewend zijn: groei boven alles, en de reële problemen wegwuiven.
Zijn reacties laten zien hoe de luchtvaartindustrie omgaat met kritiek: niet met feiten, maar met optimistische verhalen en persoonlijke aanvallen. De Linkedin-post van Van Brussel-Visser snijdt hout: Schiphol’s groei botst met klimaat, natuur en gezondheid.
Het ‘debat’ in Nieuwspoort was een façade en Berkhout verdedigt die aanpak in plaats van de problemen te benoemen. Zijn claims over innovatie klinken mooi, maar houden geen stand tegen RIVM-, CBS-, IPCC- en PBL-data. Het debat in Nieuwspoort was geen discussie, maar slechts een poging de status quo te beschermen.
Sla dit artikel op in uw favorieten
B. van Marlen
Ik ben het eens met de stelling dat hier geen sprake is van een open en eerlijke discussie. Van de belanghebbenden is dit helaas ook niet te verwachten. Uit reacties die ik vanuit (ex)piloten op X mocht ervaren bleek weinig tot totaal geen enkele kennis over geluidszonering en geluidsmaten, laat staan de wijze waarop deze tot stand zijn gekomen. Voeg hierbij de dikke salarissen en het waarschijnlijke feit dat men zelf nooit wakker is gejankt door vliegtuigen en u zult snel inzien, waarom de reacties vanuit de sector altijd zo zijn.
Het is blijkbaar een cultuur binnen bedrijven geworden, wellicht vanuit de Angelsaksische benadering van een economie gericht op maximaal rendement van de aandeelhouders (in tegenstelling tot het Rijnlandse model), om externe kosten (klimaat en gezondheid) op anderen en toekomstige generaties af te wentelen.
De lobby is en blijft sterk en gesteund door de rechtse politiek, maar ook b.v. door het CDA, wat ik erg teleurstellend vind! Onze ‘volksvertegenwoordigers’ worden helaas ook niet geconfronteerd met de mensonterende toestanden gecreëerd door de luchtvaart.
Om u een voorbeeld te geven: tijdens de recente bijeenkomst te Limmen (23-09-2025) georganiseerd door de MRS sprak zelfs een dame, die door de herriestress een herseninfarct had opgelopen en haar geliefde plek om gezondheidsredenen zal moeten opgeven! Men is moedeloos, machteloos en terecht wanhopig. De heer Berkhout zult u er nooit over horen, en hetzelfde geldt voor: Rintel, Van Oord, Fruitema, enz..
Nog steeds belooft men beterschap vanuit technische innovaties. Ik ben zelf technicus, maar deel deze hoop niet, en dat komt door mijn opgedane en regelmatig bijgespijkere kennis. Met voortdurende groei gaat dit niet goedkomen!
Heel opmerkelijk vind ik steeds weer die belofte van SAF. Nergens zie ik vernoemd het extra opwarmend effect van niet-CO2 emissies, geschat op een factor 2.7x zo hoog. Google: ‘radiative forcing+aviation’ en er zal een wereld voor u opengaan. Zelfs met 100% SAF, wat er nog lang niet is, zal er dus nog steeds een versterkte opwarming zijn.
Onlangs is de primatoloog Dr. Jane Goodall overleden en op internet vond ik haar laatste boodschap aan de wereld waarin ze aangeeft dat ieder leven belangrijk is en we allemaal kunnen bepalen welke rol we willen spelen, dat we allemaal deel uitmaken van de natuur en de hoop niet moeten opgeven. Ze vraagt ons na te denken over de toestand van deze wereld en hoe we hem doorgeven aan toekomstige generaties en benadrukt dat we afhankelijk zijn van de natuur voor alles van waarde terwijl we bezig zijn ecosystemen te vernietigen en het klimaat op te warmen. We moeten er alles aan doen om deze wereld een betere plaats te maken voor onze kinderen en toekomstige generaties.
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=lfLKHY52ERc
Mooie woorden, maar in de huidige praktijk en door dit soort reacties vind ik het uiterst moeilijk om die hoop niet op te geven!
Het wordt inderdaad hoog tijd het tij definitief te keren en de luchtvaart zal er veel sterker aan moeten bijdragen. Helaas dringt dit besef te weinig door bij de topmensen en verstrijkt de tijd die we nog over hebben.
De rechtse politieke partijen lijken er lak aan te hebben en gaan op de oude voet door, ten koste van de leefomgeving en het klimaat. Men lijkt zich m.i. te verschuilen achter de twijfelachtige claims van ‘een balans met de omgeving’ of ‘het verbeteren van de rechtpositie van omwonenden’. Die balans zal alleen rekenkundig bestaan en gebaseerd zijn op het toelaten van de opoffering van een nieuwe groep mensen voor ‘de economie’. U bent hierbij gewaarschuwd. Ik wens u veel wijsheid straks in het stemhokje!
Loek
Het RIVM mag dan hebben vastgesteld dat een miljoen mensen ernstige hinder ervaren, maar tel daar gerust de velen bij op die misschien iets minder ernstig, maar wel structurele overlast ondervinden. Zonder de klachten van ernstig gehinderden te willen bagatelliseren: ook het horen van geluid met iets lager geluidsniveau kan gekmakend zijn, zeker als dat van 6 tot 23 uur boven je woonwijk doorgaat. Met andere woorden: een iets minder hard geluid dat je vaak hoort, is niet minder belastend. En precies daarin schuilt het gevaar van ‘stillere’ vliegtuigen: dat meer vliegbewegingen in dezelfde tijdspanne worden samengeperst. Het is zeer verontrustend, temeer daar rechtse partijen de weerstand tegen de vliegindustrie meestal wegzetten als “links” en “woke”, waar ze een grote hekel aan hebben, en alleen al daarom een pro-luchtvaarthouding aannemen. Neem bijvoorbeeld Baudet: die vindt dat mensen niet zo moeten zeuren. Tegelijkertijd haalt hij uit naar de overheid die de burger onrecht aandoet, zijn vrijheid ontneemt (denk aan corona), maar dat geldt dan ineens niet voor het onecht wat gehinderden van vliegtuigverkeer door de overheid wordt aangedaan. Erg inconsequent.
rrustema
Afgelopen maandag sprak ik op een borrel een TUe professor die heel erg pro-luchtvaart is. Maakt ook deel van een elektrisch vliegen-startup.
In zijn toekomstbeeld worden alle regionale vliegvelden in de EU met elkaar verbonden met kleine elektrische vliegtuigen die max 100 personen vervoeren. Dergelijke vliegtuigen zijn stil en zero-emissie. Veel schoner dan nieuwe hsl-treinen met al hun fijnstof, lawaai en vervuiling bij de aanleg van de trajecten. Maar gewone treinen wel blijven gebruiken, want ijzer op ijzer geeft weinig weerstand en is efficiënt.
Voor de long haul-vluchten heb je SAF nodig. Dat veel goedkoper moet worden, want fossiele kerosine is een fractie van de prijs van SAF. Hij noemde het belachelijk goedkoop, dat kan echt niet langer. Vergt ingrijpen. En bij de productie van SAF moet CO2 uit de lucht worden gehaald.
Op mijn tegenwerpingen reageerde hij vaak met ‘dat gaat over menselijk gedrag, politiek etc.’ Zijn verhaal gaat alleen over de technologie, wat er kan als je ervoor kiest. Tsja, dat is precies wat nou het moeilijke is. Die mensen. Technologie en mensen, die kan je niet los van elkaar zien. TU be like.
SchipholWatch
100 passagiers in een e-vliegtuig? Dat is voorlopig nog verre toekomst. Tot op heden is de vliegindustrie al meer dan tien jaar lang blijven steken op 1 niet al te zware passagier, met de Pipistrel. Dat is het enige toestel dat tot op heden gecertificeerd is. Overigens zijn e-vliegtuigen helemaal niet zo stil als dat deze prof beweert.
rrustema
Hij liet een filmpje zien met hem in dat vliegtuigje. En grapte dat de piloot naast hem heel slank was omdat hij anders niet mee kon! Als professionele technoloog was hij heel optimistisch dat 100 passagiers mogelijk worden. Op termijn… Maar hij was ook duidelijk dat we niet meer dan 100 kunnen verwachten, want hee, batterijen. Niets geeft zoveel energie als brandstof.
Daarom zullen de lange vluchten ook in zijn voorspellingen op brandstof gaan. Waterstof misschien, maar minstens 100% SAF. En omdat er voor de productie van SAF dan koolstof uit de lucht onttrokken wordt (bijna magie!) is dat helemaal okay. Ik kwam er niet aan toe om te vragen hoe de andere ellende van het verbranden van brandstof hoog in de lucht dan weggetoverd wordt, de contrails, de andere vervelende stofjes.
Het was lastig om deze blije gast te temperen in zijn optimisme. Enerzijds omdat hij alles wat politiek en menselijk gedrag te maken heeft parkeerde. Niet zijn domein. Ook omdat hij van een generatie of discipline kwam met eindeloos optimisme, de rest van het publiek die avond ook.
Het deed me terugdenken aan een filosofie keuzevak over technologie. Toch liet ik het maar passeren. Ik had geen goede repliek daar. Misschien ook maar beter om ze met rust te laten, lekker laten spelen met Pipistrel. Komt misschien nog wat uit. De massale vliegindustrie aanpakken in het hier en nu is echt een politieke kwestie. Gisteren een vraag over gesteld aan een lijsttrekker, wordt uitgezonden op AT5.
Jon Rietman
Hoe kunnen wij burgers en omwonenden de valse propaganda van de gewetenloze CEO’s Rintel en Van Oord bestrijden? De rechtse partijen en nu ook het CDA zijn geheel op de hand van Rintel en Van Oord op basis van valse gronden. De CEO’s negeren compleet democratische besluiten en algemeen belang.
De vliegtuigindustrie kan straffeloos allerlei wetten en regels overtreden.
Het ministerie van I en W en politici zijn in dienst van de KLM en Schiphol.
Er is letterlijk sprake van een luchtvaartmaffia die diep geïnfiltreerd is in onze overheid.
dirk
Zoals al eerder gezegt, een kat in het nouw maakt rare sprongen, het is alleen te hopen dst ze zelf vroeg sterven door de rotzooi die ze de hele dag over ons uitstrooien, en desinformatie hebben we genoeg op social media, dus moeten we dit soort incompetente leugenaars direct in de prullebak laten verdwijnen en zo min mogelijk aandacht geven, alleen de mensen met verstand aan het woord laten.
Remko
En om de nachtrust ben ik dus verhuisd van Assendelft naar een stil stukkie in Nederland,
Wat doet dat een mens goed zeg, gewoon slapen van 23.00 tot 7.00 zonder onderbreking van herrie.
Mein
Waarheen dan? De keuze is langzamerhand enkel meer of minder lawaai. Met Lelystad gaan de laatste stukjes er ook aan. 100 vliegtuigen kan ook een hele dag lawaai zijn. Ik weet het niet te vinden. Overal waar ik kom in NL binnen een kwartier een vliegtuig over de kop.
Jon Rietman
Dat was precies wat PVV-minister Madlener zei, groot voorstander van groei van de luchtvaart.
‘Als je niet tegen de herrie kunt, ga je maar verhuizen.’ Zo ver zijn we al in dit land. Alleen de belangen en winsten van het Franse KLM en van Schiphol tellen nog.
Rekel
Fijn dat u kon verhuizen! Er zijn in deze, door Schiphol vervuilende regio, helaas óók mensen die niet KUNNEN verhuizen!
Wij van Wc-eend adviseren Wc-eend!
Hoe je het ook wendt of keert, maar het bovengenoemde pro-vlieg betoog van de piloot komt gewoon een beetje erg veel tenenkrommend over als; ‘Wij van Wc-eend adviseren Wc-eend’!
Slaapt de man wel goed of ligt hij ook wakker van de herrie ‘s nachts? Want ziet u, soms bij ernstig chronisch slaaptekort kunnen mensen gaan bazelen en allerlei onzin uitkramen. Zou zo maar kunnen nietwaar. Alleen wel wat zorgelijk dat ‘een dergelijk inschattingsvermogen’ boven ons hoofd scheurt.
De slagers keuren hun eigen vlees
De grootste schreeuwerds op LinkedIn onder de berichten van Schipholwatch of Stopde4eroute zijn Berkhout en zijn collega’s van KLM of van elders industrie. Vaak wordt er door deze leiden een weinig begripvolle, laat staan sympathieke toon aangeslagen. De “ad hominems” vliegen iedereen om de oren en de argumentatie die gebruikt wordt is vaak weinig onderbouwd. Kritisch en objectief naar de eigen industrie kijken is er helaas niet bij. Het strooien met desinformatie en halve waarheden daarentegen bij. Geen wonder nu de ongekend vervuilende en overlast gevende onder het vergrootglas ligt en niet groei maar juist krimp in het verschiet ligt. De laatste onsympathieke stuiptrekkingen van een aantal dikbetaalde piloten van KLM die hun financiële zekerheid in gevaar zien komen. Maar de aanhouder wint en krimp zal er komen!