Luchtruimherziening: juridisch moeras in wording

De overheid is al sinds 2017 bezig met een grote herziening van het luchtruim. In dit project krijgen grote delen van ons land te maken met nog meer vliegherrie. Toch weigert de overheid een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba) uit te voeren. Onbehoorlijk bestuur?

De luchtruimherziening is een gigantisch, toekomtsbepalend project. Voor veel kleinere projecten is een mkba wél verplicht, maar hier is dat strikt genomen niet het geval. Daardoor riskeert de overheid dat de belangen van omwonenden en de natuur voor de zoveelste keer worden vermorzeld door de wensen van de vliegindustrie.

Deze waarschuwing staat te lezen in een brief van de Stichting S4R aan de minister van Infrastructuur en aan de vaste commissie in de Tweede Kamer.

Verplicht
De Staat stelt zelf dat een mkba verplicht is bij grote projecten die de toekomst van een gebied bepalen. Ruimte is schaars en zonder een analyse van alle belangen is gebalanceerde besluitvorming onmogelijk.

Het Programma Luchtruimherziening bestrijkt het volledige luchtruim en de daaronder liggende gebieden. Het gaat dus om heel Nederland. Het is daarmee veel groter dan zogenaamde MIRT-projecten (zoals bruggen of tramverbindingen), waar een mkba wél verplicht is.

Terwijl voor de luchtvaart natuurlijk weer een uitzondering is gecreëerd, kan de overheid niet overtuigend uitsluiten dat een analyse niet beleidsmatig en procedureel noodzakelijk is. Het negeren van de eigen regels leidt mogelijk tot onbehoorlijk bestuur. Dat kan er weer toe leiden dat besluiten achteraf bestuursrechtelijk worden vernietigd vanwege het gebrek aan deugdelijke motivatie.

Misleidend
De overheid beweerde in 2023 nog dat een mkba niet nodig was, omdat er geen negatieve milieueffecten zouden optreden. Maar dat is onjuist en misleidend. De effecten op de leefomgeving zijn juist levensgroot en toekomstbepalend. Een analyse van het voorlopige ontwerp laat zien dat diverse gebieden een aanzienlijk hogere geluidsbelasting voor de kiezen krijgen en dat er tientallen vierkante kilometers die nu buiten de 45 dB Lden-contour liggen, er straks wel binnen liggen. Dat maakt de kans groot dat die gebieden minder geschikt worden voor woonhuizen, natuur en recreatie.

Experts waarschuwden in 2021 al dat het ‘rechtere’ vliegen op lagere hoogte een deken van lawaai over heel Nederland zou leggen. Een kritische Commissie MER (Milieueffectrapportage) stelde bovendien dat er zicht ontbreekt op hoe de luchtruimherziening zich verhoudt tot andere belangrijke opgaven, zoals het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving, het beschermen van de natuur en het realiseren van woningbouw.

De overheid dient lessen te trekken uit het recente vonnis in de zaak van RBV tegen de Staat. De rechtbank oordeelde daar dat de Staat onrechtmatig handelde door stelselmatig de ‘hubfunctie’ en de groei van Schiphol voorop te stellen, waardoor de belangen van omwonenden ondergeschikt werden gemaakt.

Geen fouten herhalen
Bij de luchtruimherziening mag deze fout niet worden herhaald, vindt S4R. De ruimte voor de belangen van omwonenden, natuur en leefbaarheid mag niet opnieuw worden bepaald door wat er overblijft nadat de behoeften van de vliegindustrie volledig zijn ingevuld.

De stichting roept demissionair minister Tieman (Infrastructuur) en staatssecretaris Tuinman (Defensie) met klem op om onmiddellijk een mkba uit te laten voeren. Pas daarna kan er volgens de regels van behoorlijk bestuur zorgvuldige besluitvorming plaatsvinden.

Als die mkba er alsnog komt, dan mag die niet worden gebaseerd op de bestaande ‘Werkwijzer Luchtvaart’. Experts waarschuwen al geruime tijd dat deze werkwijzer de baten (zoals vliegbewegingen en reistijdwinst) systematisch overschat en de schade (door onder meer geluid en stikstof) onderschat.

Als de overheid blijft weigeren een mkba te laten opstellen, zal tegen elk besluit direct beroep worden ingesteld, zo voorspelt S4R. Dat leidt opnieuw tot langdurig uitstel en mogelijk zelfs tot afstel.

Sla dit artikel op in uw favorieten