Na jaren procederen nadert een van de belangrijkste rechtszaken rond Schiphol een cruciale fase. Het gerechtshof Den Haag heeft drie dagen uitgetrokken voor de behandeling van het hoger beroep in de mensenrechtenzaak van Stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) tegen de Staat.
Op 14, 15 en 18 december staan niet alleen de belangen van honderdduizenden omwonenden op het spel, maar ook een fundamentele vraag: mag de overheid de groei van de luchtvaart blijven bevoordelen ten koste van gezondheid, nachtrust, klimaat en leefomgeving?
Dat hoger beroep volgt op de historische uitspraak van de rechtbank Den Haag van 20 maart 2024. De rechtbank stelde toen vast dat de Staat in strijd handelt met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens door omwonenden van Schiphol onvoldoende rechtsbescherming te bieden tegen geluidshinder en slaapverstoring.
Volgens de rechtbank heeft de overheid de belangen van de luchtvaart jarenlang vooropgesteld, terwijl bewoners stelselmatig het onderspit dolven. De rechter oordeelde dat een eerlijke belangenafweging, een zogenoemde fair balance, ontbreekt.
Zware tik
Die uitspraak werd destijds gezien als een zware tik voor het Haagse luchtvaartbeleid. Toch koos de Staat niet voor herstel van die juridische tekortkomingen, maar voor dit hoger beroep. Daarbij kregen ook Schiphol, KLM, IATA en andere vliegfirma’s toestemming om zich als tussenkomende partij in de procedure te voegen.
Opmerkelijk is dat ook RBV zelf in hoger beroep is gegaan. De stichting behaalde weliswaar een eclatante overwinning in eerste aanleg, maar vindt dat de rechtbank niet ver genoeg is gegaan.
Volgens RBV moet het Schipholbeleid veel breder worden beoordeeld dan alleen op gemiddelde geluidsbelasting in decibellen. De stichting wil dat het hof expliciet rekening houdt met het aantal vliegbewegingen, piekgeluiden, het ontbreken van rustperioden, luchtverontreiniging, veiligheidsrisico’s en de bijdrage van de luchtvaart aan klimaatverandering.
Daarnaast beroept RBV zich opnieuw op aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Die adviseert overheden om gezondheidsrisico’s van vliegtuiggeluid zoveel mogelijk te beperken en ernstige hinder en slaapverstoring terug te dringen. Volgens RBV moet de Staat deze gezondheidskundige normen werkelijk leidend maken bij het beleid rond Schiphol.
Krimp onvermijdelijk
De stichting trekt daar een logische conclusie uit die politiek uiterst gevoelig ligt: als gezondheid en leefomgeving serieus worden meegewogen, kan een daadwerkelijke vermindering van het aantal vliegbewegingen onvermijdelijk blijken. Daarom vraagt RBV het hof de Staat te verplichten het aantal vluchten daadwerkelijk te verlagen.
De zaak raakt rechtstreeks aan de voortdurende strijd over het Luchthavenverkeerbesluit (LVB). Volgens RBV laat vrijwel elk recent dossier hetzelfde patroon zien: de overheid probeert een hoog aantal vliegbewegingen mogelijk te maken zonder overtuigend aan te tonen waarom dat maatschappelijk noodzakelijk is en hoe de belangen van omwonenden worden beschermd.
RBV wijst erop dat de Staat eerder zelf stelde dat naleving van de wettelijke regels uit het LVB van 2008 zou neerkomen op ongeveer 420.000 vliegbewegingen per jaar. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan nieuwe besluiten die uitgaan van circa 478.000 vliegbewegingen. Volgens de stichting ontbreekt nog steeds een deugdelijke onderbouwing waarom dat hogere aantal noodzakelijk zou zijn voor de Nederlandse economie.
Kritiek breed gedeeld
De kritiek staat bovendien niet op zichzelf. RBV verwijst naar bezwaren van de Raad van State, de Commissie voor de milieueffectrapportage, de Inspectie Leefomgeving en Transport, de Maatschappelijke Raad Schiphol en andere organisaties die vraagtekens zetten bij de juridische en milieukundige onderbouwing van het huidige beleid.
Interessant is dat recente onderzoeken volgens RBV steun bieden aan de kern van haar betoog. Zo concludeerde onderzoeksbureau At Osborne, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat de rechtspositie van omwonenden onvoldoende is geborgd doordat het stelsel van preferent baangebruik nooit juridisch is verankerd.
Het bureau wijst bovendien op nieuwe wetenschappelijke inzichten waaruit blijkt dat hinder niet alleen wordt bepaald door decibellen, maar ook door factoren als vluchtfrequentie, piekgeluiden en gebrek aan rustperioden. Daarmee sluit het onderzoek opvallend nauw aan bij de argumenten die RBV in hoger beroep naar voren brengt.
De zittingen van december zijn daarmee veel meer dan een technisch juridisch geschil. Het hof zal zich moeten buigen over de vraag hoeveel gewicht de overheid moet geven aan gezondheid en leefomgeving wanneer economische belangen van de luchtvaart op tafel liggen. Feitelijk staat de vraag centraal of bewoners rond Schiphol dezelfde bescherming verdienen die voor burgers elders in Nederland vanzelfsprekend is.
Verstrekkende gevolgen
Voor omwonenden kan de uitspraak verstrekkende gevolgen hebben. Als het hof de lijn van de rechtbank bevestigt of zelfs aanscherpt, ontstaat een krachtige juridische basis om groei van Schiphol terug te draaien en gezondheid zwaarder te laten wegen in het nationale luchtvaartbeleid. Wordt het eerdere vonnis vernietigd, dan krijgt juist de luchtvaartsector een belangrijke overwinning.
De behandeling staat gepland op 14, 15 en 18 december bij het gerechtshof Den Haag. Volgens RBV zal de procedure via een livestream te volgen zijn. Daarmee wordt december mogelijk de maand waarin duidelijk wordt of het mensenrecht op een gezonde leefomgeving daadwerkelijk grenzen kan stellen aan de ambities van Schiphol en de luchtvaartsector.
Sla dit artikel op in uw favorieten
Geef een reactie