Vertrouwelijk rapport: ministerie liet omgeving Schiphol bewust vallen

Vijftien jaar lang vloog Schiphol volgens het Nieuwe Normen‑ en Handhavingstelsel (NNHS). Politiek afgesproken, bestuurlijk ingevoerd, operationeel toegepast, maar nooit juridisch vastgelegd. De omgeving leefde daardoor in een soort niemandsland waarin de hinder explosief toenam en de rechtsbescherming volledig verdween.

Het vertrouwelijke evaluatierapport Beleidsevaluatie op hoofdlijnen NNHS Schiphol toont aan hoe diep dit falen gaat. Het woord VERTROUWELIJK staat groot op de voorpagina, maar SchipholWatch wist het rapport toch in handen te krijgen via bronnen rond het ministerie. Dat was nodig, want gezien de explosieve conclusies is de kans groot dat dit rapport anders in het ronde archief van minister Vincent Karremans (VVD) was verdwenen.

De onderzoekers schrijven letterlijk: “Er is onvoldoende wettelijke verankering van het NNHS, waardoor anticiperend handhaven voor lange tijd is toegepast.” Dit betekent dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) jarenlang moest handhaven op een stelsel dat niet in het Luchthavenverkeersbesluit (LVB) stond. De inspectie stond erbij en keek ernaar, met de handen op de rug gebonden. Bewoners konden zich nergens op beroepen. De overheid wist het, maar weigerde in te grijpen.

Perverse prikkels
Het rapport laat zien hoe het ooit begon met goede bedoelingen. De Alderstafel wilde een einde maken aan het oude systeem met handhavingspunten, dat leidde tot perverse prikkels. Omdat een grenswaarde dreigde te worden overschreden op een baan waar relatief weinig mensen woonden, werd uitgeweken naar een baan waar juist veel mensen woonden. Het NNHS moest dit oplossen door strikt preferent te vliegen: zoveel mogelijk Polderbaan en Kaagbaan, zo min mogelijk secundaire banen.

Maar in de praktijk gebeurde iets veel fundamentelers dan een verschuiving tussen banen. De hinder steeg met ongeveer zestig procent. Veertig procent kwam door meer vluchten, twintig procent door extra woningen. Dat is de kern: het probleem is niet alleen dat secundaire banen vaker werden ingezet, maar dat het totale aantal vliegtuigbewegingen veel te hard groeide. Zowel de primaire als de secundaire banen kregen meer verkeer. De hele regio werd zwaarder belast. Het rapport zegt diplomatiek dat “de berekende geluidsbelasting is mogelijk geen passende maat voor de hinderbeleving van omwonenden.” In gewone woorden: de modellen klopten niet met de werkelijkheid.

Afspraken niet nagekomen
Ondertussen groeide Schiphol door. Tussen 2004 en 2019 kwamen er honderdduizend vluchten bij. De hinder steeg mee. De afspraken over hinderbeperking werden niet nagekomen. De selectieve ontwikkeling, waarbij Lelystad en Eindhoven een deel van het verkeer zouden overnemen, kwam nooit van de grond. De nachtvluchten zouden worden verminderd, maar dat gebeurde niet. Het ministerie bleef volhouden dat er binnen de milieuruimte werd gevlogen, terwijl de hinder aantoonbaar toenam.

Het rapport is ongewoon scherp over de rol van het ministerie. De onderzoekers schrijven dat I&W omwonenden niet goed genoeg heeft beschermd tegen vliegtuighinder. Dat is een keiharde conclusie, zeker in een document dat door hetzelfde ministerie is besteld. Het laat zien hoe de overheid jarenlang vertrouwde op modellen, tabellen en gelijkwaardigheidscriteria, terwijl bewoners hun nachtrust kwijtraakten en hun leefomgeving verslechterde.

Oproep tot excuses
En dan komt een element dat nog in geen enkel eerder Schipholrapport is voorgekomen: een oproep tot excuses. Voor veel bewoners die zich al jaren niet gehoord voelen, is dat historisch. Het is erkenning. Het is een signaal dat zij niet gek zijn, dat hun klachten niet ingebeeld zijn, dat hun ervaringen eindelijk serieus worden genomen. Het rapport plaatst het luchtvaartdossier in dezelfde categorie als andere grote overheidsdossiers waarin burgers structureel zijn genegeerd. De parallel met Groningen is niet te missen.

Het rapport maakt duidelijk dat in de toekomst niet kan worden gewerkt met dezelfde aannames als in het verleden. De onderzoekers schrijven dat de centrale vraag moet zijn of het systeem aansluit bij de manier waarop mensen hinder ervaren. Dat is een fundamentele verschuiving. Het betekent dat de tijd van ‘per saldo’ rekenen voorbij moet zijn. Het betekent dat de omgeving niet langer rechteloos mag zijn. En het betekent dat de overheid eindelijk moet doen wat vijftien jaar lang is nagelaten: echte bescherming bieden.

Bijl aan de wortel LVB
Dit rapport is de bijl aan de wortel van het LVB 2026 dat minister Vincent Karremans (VVD) in voorbereiding heeft. Een stelsel dat nooit juridisch bestond, kan geen basis zijn voor een nieuw besluit. Een bescherming die nooit werkte, kan niet worden aangepast. Een gelijkwaardigheid die alleen in modellen bestond, kan niet worden geclaimd. Het rapport laat zien dat het LVB 2026 gebouwd is op een niet-bestaand fundament. Dat zal in de Tweede en Eerste Kamer niet onopgemerkt blijven.

En daarom publiceren wij dit rapport. Niet om de geheimhouding te schenden, maar om te voorkomen dat het verdwijnt. De mensen in de omgeving van Schiphol hebben recht op deze informatie voordat een luchtvaartminnende ambtenaar of zelfs de minister het document onderin de la laat verdwijnen. De omgeving heeft recht op de waarheid. De politiek heeft de plicht te erkennen wat hier is misgegaan. En de bewoners hebben recht op erkenning, op bescherming en op een eerlijk stelsel dat niet ‘per saldo’ rekent, maar kijkt naar de mensen.

Sla dit artikel op in uw favorieten