Voorzitter Alfred Blokhuizen van SchipholWatch schreef een brief aan het ministerie van Infrastructuur met de vraag waarom de vliegindustrie zoveel makkelijker toegang heeft tot minister en ambtenaren dan bewoners. Het ministerie reageerde uitgebreid.
Het antwoord laat — bijna onbedoeld — zien hoe diep de luchtvaartmacht in de Nederlandse bestuursstructuur is verankerd. Formuleringen zijn (uiteraard) beleefd, maar de onderliggende logica verraadt een systeem waarin de vliegindustrie structureel wordt beschermd, en bewoners structureel worden gemarginaliseerd.
Het ministerie schrijft: “Wij begrijpen dat hierdoor de indruk kan ontstaan dat de luchtvaartsector gemakkelijker toegang heeft tot het ministerie of zwaarder wordt meegewogen.” Dat is geen ontkenning, maar juist een bekentenis. De ‘indruk’ ontstaat omdat het ministerie zelf voortdurend zichtbaar communiceert over ontmoetingen met Schiphol‑ en KLM‑bestuurders, terwijl gesprekken met bewoners vrijwel nooit worden getoond.
Verhullen
De brief vervolgt: “Er bestaat geen vaste volgorde waarbij vertegenwoordigers van luchtvaartbedrijven als eerste worden ontvangen.” Dat is een formele waarheid die de werkelijkheid verhult. De luchtvaartsector heeft een permanente toegang tot het ministerie: vaste overlegtafels, vaste lijnen, vaste afspraken. Bewoners hebben incidentele toegang, afhankelijk van verkiezingsprocedures, adviesraden en de bereidheid van ambtenaren om hen te ontvangen.
De juridische structuur van het luchtvaartbeleid — van de Luchtvaartnota tot de aanwijzing van Schiphol als mainport — is gebouwd op de continuïteit van sectorbelangen. Bewonersparticipatie is slechts bijzaak.
Daarom is de passage over de Maatschappelijke Raad Schiphol zo veelzeggend. Het ministerie schrijft: “In 2025 vertegenwoordigde de verkiezingsstructuur van de MRS ongeveer 4.000 omwonenden die waren aangesloten bij ongeveer 50 bewonersorganisaties.” Dat klinkt leuk, maar het is slechts een politieke constructie die de bewonersmacht kanaliseert. De MRS is geen autonome tegenmacht, maar een door de overheid ingestelde raad met nauwelijks bevoegdheden. De minister moet reageren op adviezen, maar hoeft ze niet te volgen. De MRS is een institutionele buffer die de bewonersstem formaliseert, neutraliseert en inpast in een beleidsproces dat primair gericht is op luchtvaartbelangen.
Commerciële belangen
De brief laat vervolgens zien hoe het ministerie democratische legitimiteit herdefinieert. Bewonersorganisaties vertegenwoordigen kiezers; bedrijven niet. Toch schrijft het ministerie: “Dat betekent echter niet dat de toegang tot een ministerie wordt bepaald door de vraag of een gesprekspartner kiezer is.” Hier wordt de kern zichtbaar: het ministerie beschouwt bedrijven als gelijkwaardige gesprekspartners in de publieke besluitvorming. Dat is een puur politieke keuze. Het is de keuze om commerciële belangen te behandelen als publieke belangen. Het is de keuze om de sector die profiteert van het beleid dezelfde toegang te geven als de burgers die de gevolgen dragen.
De luchtvaartsector heeft directe toegang tot ministers, staatssecretarissen en topambtenaren. De sector heeft een eigen directoraat‑generaal, eigen beleidslijnen, eigen economische narratieven die door het ministerie graag worden overgenomen. De sector heeft een historische verwevenheid met het ministerie die teruggaat tot de tijd dat Schiphol nog een militair vliegveldje was. De sector heeft een politieke status die wordt beschermd door kabinetten, coalities en ambtenaren.
Geen erkenning
Bewoners krijgen slechts brieven. Zoals deze. En het ministerie schrijft daarin: “Uw observatie over de zichtbaarheid van dergelijke contacten is relevant.” Maar het blijft bij relevantie. Geen beleidswijziging. Geen reflectie op de verhoudingen. Geen erkenning dat de vliegindustrie structureel meer invloed heeft dan bewoners. De brief is een voorbeeld van neutralisering: het probleem wordt erkend, maar niet aangepakt.
Voorzitter Blokhuizen kreeg naar aanleiding van zijn brief geen uitnodiging om de eigen plannen te presenteren op het ministerie. Terwijl hij voorzitter is van twee van de grootste bewonersorganisatie van Nederland: de BTV en de stichting Schipholwatch. “Wij zien de ministeries alleen maar bij rechtbanken en niet tijdens gesprekken over de problemen die de vliegindustrie veroorzaakt”, aldus Blokhuizen.
Ondertussen heeft KLM, nota bene een Frans bedrijf, weer een vliegtuigje mogen aanbieden aan minister-president Rob Jetten. “Systematisch wordt vergeten dat de politiek er zit namens de kiezers en niet namens bedrijven. Bedrijven hebben geen stemrecht. Ze hebben slechts financiële belangen. Dat is een ernstige weeffout. Bedrijven vertegenwoordigen ook geen werknemers, daarvoor hebben we de vakbonden. Het roer moet dus om bij de ministeries.”
De brief is een symptoom van het systeem dat de luchtvaart als nationaal belang blijft framen. Een systeem waarin de overheid zegt dat alle partijen gelijk worden behandeld, maar waarin de sector altijd een stap voor staat. Een systeem waarin bewoners worden bedankt voor hun betrokkenheid, terwijl de sector wordt ontvangen als partner. Een systeem waarin de democratische legitimiteit van bewoners wordt erkend, maar de invloed van bedrijven wordt gehandhaafd.
Sla dit artikel op in uw favorieten
Josje
Nog zo’n veeg teken dat het Ministerie niet meer weet wat het publieke belang betekent is dat ik Madlener de categorie ‘passagiers’ hoorde noemen als een groep die hij vanuit zijn functie moest bedienen. Het is geen taak van de overheid om te zorgen dat vakantiereizen zo aangenaam mogelijk verlopen en zo goedkoop mogelijk worden aangeboden. Wel dat mensen in NL in principe een normale nachtrust kunnen genieten. Als je het tweede belangrijker vindt moet je bij een commerciële aanbieder gaan werken. We zijn in een situatie beland dat de facto niemand het belang van burgers onder de vliegroutes meer vertegenwoordigt, laat staan beschermt, terwijl dat een primaire overheidstaak is. En dat is ernstig.
Josje
* Correctie: als je het eerste belangrijker vindt…
Jan Barteld
Kiezers zijn alleen tijdens verkiezingen nuttig en van belang voor stemmen. Daarin verschilt het begrip kiezers van dat van burgers. Toch zijn beide groepen mensen.
Robin Slegers
4000 omwonende? Waar zijn al die andere 196.000 ernstig gehinderden omwoners, zijn die niet te bereiken en of te mobiliseren.
Is het interessant om een stukje in alle huis aan huis bladen te schrijven en aanbieden als een journalist stukje?
rrustema
Een stukje schrijven bereikt veel minder mensen dan een professionele (dure) reclamecampagne.
Daarnaast zijn veel mensen ook verscheurt in een tweestrijd, al dan niet bewust. Ze denken bij vliegen aan vrijheid, vakantie en dergelijke (vvd). Heel positief. De nadelen van vliegen zijn goed te negeren want onzichtbaar (gezondheid, milieu, ruimtebeslag) en eigenlijk alleen te horen. De voornaamste motivatie van de SchipholWatch-achterban is dan ook de geluidsoverlast. De anderen worden er daarna graag bijgesleept voor een sterker pleidooi.
Last hebben van de geluidsoverlast en er actie op ondernemen zijn twee verschillende zaken. Heel populair is het om te besluiten ‘ik ga me er niet aan ergeren want daar heb ik alleen mezelf maar mee’. Bij elk overdonderend vliegtuig gelijk die reflex: ‘niet aan denken, niet aan ergeren, dat is niet gezond! Accepteren, accepteren, zen blijven, verzet je gedachten… ‘ Op den duur helemaal onbewust, geautomatiseerd. Zo kan men zichzelf als pavlovhondje trainen. Volgens het GGD-onderzoek is dat niet per se gezonder want de vervuiling doet z’n werk.
Daarom zou het een doorbraak zijn als een rechter besluit dat Schiphol dicht moet voor de rest van het jaar. Bijvoorbeeld eind december, omdat de 480.000 vluchten van het jaar behaald zijn. Dat zet een luikje open bij veel mensen: “hee, het kan toch helpen om de ergernis toe te laten, het is mogelijk er wat aan te doen!” in combinatie met de uitleg over de overstappers.
Lastig alleen dat er in de wet ‘circa 480.000’ staat. Dat kan dan afgerond worden tot 500.000 ofzo. Een getal waar Schiphol wel binnen blijft als ik de CBS-cijfers bekijk op https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/37478hvv
HansB
Dat Vincent Karremans zich na zijn aantreden in een cockpit liet fotograferen, sprak al boekdelen.
R.
Belangenverstrengeling luchtvaartsector ministerie I&W = geld.
Veel geld.
Burger minsterie (I&W) = veel minder geld / gezeur.
Belangenverstrengeling is op zichzelf niet direct strafbaar als misdrijf in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht. Wel kan het handelen uit eigen belang leiden tot strafbare feiten zoals omkoping, corruptie, fraude of ambtsmisdrijven, en het kan ernstige arbeidsrechtelijke of bestuursrechtelijke gevolgen hebben.
Ik denk dat we inmiddels wel kunnen stellen dat er zeker ambtenaren zijn die er beter van zijn geworden, of worden.
Het moeilijke is dat aan te tonen, want dan is er zeker een strafbare belangenverstrengeling.
Je kunt de Staat wel als publiekelijk rechtspersoon zien en dan is er wel degelijk sprake van belangenverstrengeling dat strafbaar is.
Het verbaasd me dan ook dat de Staat (minsterie I&W) nog steeds niet als publiekelijk rechtspersoon is aangeklaagd wegens belangenverstrengeling met de luchtvaartsector.
rrustema
Het is zo populair om gelijk te denken dat ambtenaren omgekocht worden. Maar de dynamiek binnen de ministeries draait juist om je rang en voor hoeveel budget je verantwoordelijk bent. Dan kan je carrière maken (niet iedereen kiest daarvoor overigens).
Dat is, vermoed ik, de perverse prikkel om voor het luchtvaartdossier actief te zijn, dat gaat om veel geld door de gecentraliseerde eigenschap van de luchtvaart.
Dat is wat anders dan een klein budget over heel veel lagere overheden uitsmeren met weinig zichtbaar resultaat. Ik zal ambtenaren die ik ken (op bescheiden dossiers) eens vragen naar hoe dat precies gaat.
Jonathan de B
Maar goed, als je op een info avond aan de bezorgde burgers vraagt wie afgelopen 5 jaar heeft gevlogen, gaan bijna alle handen omhoog.
Rich
Dat heb je met ambtenaren die voordeeltjes krijgen van die industrie en de bewoners als bij komende schade zien.
Maar ik zie een luchtvaart snelweg die hier recht over dorp gaan.
Over dag opvang kleine kinderen en schoolpleinen kinderen en ook leraren niet bewust van kankerverwekkende uitstoot dag in dag uit.
Wat zegt dit over ambtenaren die voor bevolking horen te werken.
Dit zijn gewoon mensen die omkoopbaar zijn en niet in zoon functie horen
Ger
Dus ook onze nieuwe minister president is omgekocht🤔. Dat is natuurlijk een goede reden om je mond te houden.
Hoe kunnen we het kabinet zo snel mogelijk laten vallen?
Als iemand dat weet mag hij het zeggen.
Jon Rietman
En die minister-president is ook nog eens een voormalige milieupartij, zelf voormalig milieuminister.
D66 heeft zijn groene veren definitief afgeschud en gaat voor luchtvaart en het grote geld.
D66 heeft de rechtsstaat afgeserveerd door zich zo aan de buitenwettelijk opererende luchtvaart te verbinden.
Wij burgers hebben bij D66 op alle vlakken het nakijken.
W Lieverst
Vijf kippenboeren moeten weg vanwege de uitstoot. Dit valt niet langer uit te leggen.
rrustema
Meer in het algemeen heeft elke overheid een intieme relatie met een industrie met centraliserende eigenschappen.
Een aardgasbel wordt anders behandeld dan 100.000en zonnepanelen.
Een it-bedrijf dat alle software ‘in de cloud’ draait en data daar opslaat wordt anders behandeld dan it met software op personal computers en opslag op diskettes (zoals vroeger).
Daarom moeten scholen, ziekenhuizen, gemeenten enzo ook het liefst steeds groter fuseren, verder weg van die lastige zeurende burger. Makkelijker ‘aansturen’ dan.
SK
Het beleid is een grote wassen neus!
De sector krijgt invloed, omwonenden de lasten
In het bestuurlijk hart van Nederland wordt de rode loper uitgerold voor de vliegindustrie. De koffie staat klaar, de deuren zwaaien open en de sector wordt als gewaardeerde gesprekspartner ontvangen.
Neem voormalig minister Barry Madlener: al op zijn eerste werkdag mocht de vliegindustrie daar op de koffie komen. Omwonenden wachten nog steeds op een uitnodiging — ook van zijn opvolger, VVD-minister Karremans.
En omwonenden? Participatie? Natuurlijk. Hoe essentieel de invulling daarvan is, blijkt wel uit de praktijk. Hun klachten en inbreng worden keurig aangehoord, en daarna veilig opgeborgen in diepe bureaulades.
Omwonenden krijgen een invulveld, wat voorgekookte antwoorden of zo’n tenenkrommend geformuleerde ‘Alfred Blokhuizen-brief’ op de deurmat waar je drie keer niks mee kunt.
Maar geen zorgen: de participatie is keurig geregeld. Reactie ingediend? Vinkje gezet? De participatie is afgewerkt?
Mooi. Afvinken en doorvliegen.
En ondertussen zitten omwonenden steeds meer in de herrie, ongezonde uitstoot en beleven slapeloze nachten. En smeedt men alweer snode plannen om nóg meer ‘schone en stille’ herriebakken over onze daken te jagen. Dag en nacht.
Contact met omwonenden is immers essentieel. Twee vliegen in één klap: de participatie netjes afgevinkt en ondertussen ruim baan voor de vliegsector.
Sebastiaan
Sterk en terecht punt. Maar je kunt je inmiddels ook hardop afvragen hoe het kan dat Schiphol zonder geldige natuurvergunning opereert en de luchtvaartsector tegelijkertijd door het ministerie van harte als gesprekspartner wordt ontvangen.
Leg dat eens uit aan een boer die vanwege stikstof geen vergunning krijgt, zijn bedrijf niet mag uitbreiden of jarenlang in onzekerheid zit over de toekomst van zijn bedrijf. Voor boeren kan het ontbreken van de juiste vergunning verstrekkende gevolgen hebben. Waarom lijkt bij Schiphol, met een enorme uitstoot en impact op de leefomgeving, ineens een heel andere bestuurlijke maatstaf te gelden?
Dat is precies waar het vertrouwen in de overheid verdwijnt. Niet omdat Schiphol geen belangrijke economische functie heeft, maar omdat economische betekenis nooit mag bepalen hoe streng de overheid haar eigen regels toepast. Dezelfde wet behoort voor iedereen te gelden, of je nu een agrarisch familiebedrijf runt of de grootste luchthaven van Nederland.
En ondertussen zitten de luchtvaartsector en het ministerie structureel met elkaar aan tafel, terwijl omwonenden vooral via inspraak- en participatietrajecten hun bezwaren mogen indienen. Dan is de vraag gerechtvaardigd of hier nog werkelijk sprake is van een gelijk speelveld.
Een overheid die van burgers en ondernemers verlangt dat zij zich strikt aan vergunningen en milieuregels houden, moet diezelfde consequentheid ook tonen tegenover Schiphol. Anders wordt rechtsgelijkheid een begrip dat kennelijk afhankelijk is van hoe groot en economisch belangrijk je bent.