Burgers voor een gezonde leefomgeving en dus voor krimp van Schiphol

Volksgezondheid

Gezondheid telt weer mee (nu Schiphol juridisch lijkt veiliggesteld)

gezondheid

Foto: Markus Winkler

(leestijd circa 3 minuten)
5
(3)

Het ministerie van Infrastructuur heeft de Gezondheidsraad gevraagd een omvangrijk advies uit te brengen over de gezondheidseffecten van de luchtvaart. Op het eerste gezicht lijkt dat goed nieuws. Schijn bedriegt.

Jarenlang vroegen omwonenden, wetenschappers en maatschappelijke organisaties immers om serieus onderzoek naar de gevolgen van vliegtuiglawaai, ultrafijnstof en andere luchtvaartemissies. De vraag is waarom dit initiatief juist nu wordt genomen. De documenten achter de adviesaanvraag roepen namelijk een ongemakkelijke vraag op: is gezondheid eindelijk een leidend beleidsdoel geworden, of wordt het pas belangrijk nu de belangrijkste politieke besluiten al zijn genomen?

In de adviesaanvraag vraagt het kabinet de Gezondheidsraad onder meer om de effecten van vliegtuiggeluid, schadelijke emissies en de combinatie daarvan in kaart te brengen. Ook moet worden onderzocht hoe de gezondheid rond luchthavens zich verhoudt tot die in andere regio’s en welke beleids- en onderzoeksdoelen op langere termijn wenselijk zijn. Opvallend is dat zowel burgerluchtvaart als militaire luchtvaart expliciet worden meegenomen. Het eerste deel van het advies wordt pas eind 2027 verwacht, terwijl aanbevelingen voor beleid zelfs pas in 2028 volgen.

Dat tijdpad is veelzeggend. Tegen de tijd dat de Gezondheidsraad zijn belangrijkste conclusies presenteert, zal het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit voor Schiphol al lang en breed zijn vastgesteld. De vliegindustrie heeft dan de gewenste juridische duidelijkheid gekregen en het kabinet kan zich beroepen op reeds genomen besluiten. Het advies komt daardoor niet vóór het beleid, maar erna. Niet als fundament voor besluitvorming, maar als evaluatie achteraf.

VWS ‘geen meerwaarde’
Nog opmerkelijker is de wijze waarop het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport buiten beeld wordt gehouden. Uit de beslisnota blijkt dat tijdens de consultatie expliciet is gevraagd om VWS de adviesaanvraag mede te laten ondertekenen. Het antwoord van I&W is ronduit opmerkelijk: binnen het Rijk zouden alle ministeries verantwoordelijk zijn voor een gezonde leefomgeving en daarom zou medeondertekening door VWS “geen meerwaarde” hebben.

In de beslisnota staat expliciet dat VWS wel betrokken was bij de afstemming, maar dat medeondertekening “geen meerwaarde” zou hebben omdat alle departementen verantwoordelijk zijn voor een gezonde leefomgeving.

Dat argument is moeilijk serieus te nemen. Als elk ministerie inderdaad even verantwoordelijk is voor de gezondheid van burgers, waarom heeft juist I&W zich de afgelopen decennia zo consequent opgesteld als belangenbehartiger van de luchtvaartsector? Waarom werden signalen over ernstige hinder, slaapverstoring, hart- en vaatziekten en ultrafijnstof jarenlang weggerelativeerd? Waarom moesten bewoners en onderzoekers keer op keer procederen om gezondheid überhaupt op de agenda te krijgen?

VWS wordt in de beslisnota weliswaar genoemd als betrokken departement, maar blijft op veilige afstand van de politieke verantwoordelijkheid. De adviesaanvraag wordt uiteindelijk alleen ondertekend door minister Karremans van I&W en de staatssecretaris van Defensie. De minister van Volksgezondheid ontbreekt volledig.

Nuttig onderzoek
Dat is extra wrang omdat de documenten zelf erkennen dat blootstelling aan vliegtuiglawaai stressreacties en lichamelijke effecten zoals verhoogde bloeddruk kan veroorzaken. Ook wordt verwezen naar het recente advies van de Gezondheidsraad dat kerosinemotoremissies als waarschijnlijk kankerverwekkend classificeert voor beroepsmatige blootstelling. Tegelijkertijd stelt het ministerie dat de gezondheidsimpact van luchtvaartemissies voor omwonenden nog onvoldoende duidelijk is en nader onderzoek vereist.

Niemand zal ontkennen dat verder onderzoek nuttig is. Maar onderzoek mag geen makkelijk alternatief worden voor handelen. De luchtvaart is immers geen nieuw fenomeen dat plotseling wetenschappelijke aandacht verdient. Schiphol bestaat al ruim een eeuw. Over geluidshinder wordt al tientallen jaren onderzoek gedaan. Over slaapverstoring, stress en cardiovasculaire effecten is wetenschappelijke literatuur volop beschikbaar. De vraag is daarom waarom deze bekende inzichten zo lang geen gevolgen hebben gehad voor het beleid.

De adviesaanvraag bevat bovendien een passage waarin wordt gesteld dat Nederland internationaal vooroploopt bij het beperken van gezondheidsschade door luchtvaart en dat Schiphol zelfs de eerste luchthaven ter wereld zou zijn waar krimp plaatsvindt om een betere balans te bereiken tussen hinder en economische meerwaarde. Voor omwonenden die al jaren de voortdurende groei van vliegbewegingen, geluidsoverlast en gezondheidsrisico’s ervaren, zal die zelfgenoegzame toon weinig overtuigend zijn.

Politieke risico’s beperkt
Uit de stukken blijkt dat gezondheid pas een plaats krijgt, nu de politieke risico’s beperkt zijn. Zolang gezondheidsargumenten nog directe gevolgen konden hebben voor de omvang van de luchtvaart, werden zij zorgvuldig afgewogen tegen economische belangen. Nu de belangrijkste juridische en bestuurlijke besluiten grotendeels zijn genomen, kan een grootschalig gezondheidsonderzoek ineens wél.

Dat is precies wat deze adviesaanvraag zo opzichtig maakt. Omdat het kabinet pas werkelijk belangstelling lijkt te tonen voor de gezondheid van omwonenden nu die belangstelling voorlopig weinig consequenties heeft voor het luchtvaartbeleid. Wat dat betreft is deze adviesaanvraag vooral een monument voor een bestuurscultuur die de gezondheid van ons omwonenden jarenlang negeerde.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun.

Wat vindt u van dit artikel?

Klik op een ster om het stuk te waarderen

Gemiddeld 5 / 5. Aantal stemmen: 3

Nog geen stemmen. Geef als eerste uw mening!

FavoriteLoadingSla dit artikel op in uw favorieten
  1. Geert

    Kan ik en u als gedupeerde(n) misschien….Het slachtoffer zei via zijn advocaat te lijden onder de „enorme schade in vertrouwen” in de overheid. De in het dossiers uiteengezette werkwijze van Schiphol(len) heeft ons keer op keer opnieuw een „klap” gegeven, zodanig dat wij compensatie vorderen voor immateriële schade.

Geef een reactie

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd, maar wel gebruikt om een bevestigingslink te sturen. Zonder geldig e-mail adres ontvangt u deze link uiteraard niet. Na bevestiging wordt uw reactie geplaatst.

Translate