Het KNMI doet in een klimaatbericht alsof het slechts feiten op een rijtje zet en geen rol hoeft te spelen in het maatschappelijke debat over luchtvaart. Het instituut normaliseert zo de groei van een sector die de planeet opwarmt, en doet dat onder het mom van de wetenschap.
Het KNMI schrijft niet alleen ontwijkend; het schrijft alsof de groei van de vliegindustrie niet te vermijden zou zijn. En dat is geen wetenschappelijke conclusie, maar een politieke uitspraak.
Het KNMI valt rechtstreeks onder het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, het departement dat al decennia de vliegindustrie beschermt, uitzonderingen verleent, milieuregels oprekt en Schiphol als economische kroonjuweel behandelt.
Het instituut is bovendien economisch afhankelijk van de luchtvaart: Schiphol, de luchtverkeersleiding en de luchtvaartmaatschappijen zijn de grootste afnemers van KNMI‑diensten. Dat maakt het instituut geen lobbyclub, maar het maakt wel dat het opereert in een omgeving waarin luchtvaartgroei als de norm wordt gezien.
Kern van het probleem
En precies dat zie je terug in het klimaatbericht. Het KNMI schrijft dat mensen “vrijwel zeker veel zullen blijven vliegen”. Die zin is de kern van het probleem. Het is geen meteorologische observatie of klimaatwetenschappelijke conclusie waar ze wel verstand van hebben. Het is een politieke boodschap, verpakt als feit.
Het KNMI presenteert groei als een gegeven, als iets waar beleid zich slechts bij kan neerleggen, alsof de samenleving geen enkele zeggenschap heeft over de omvang van een sector die de opwarming in toenemende mate versnelt.
Door groei als vanzelfsprekend te presenteren, maakt het KNMI krimp ondenkbaar. Door techfixes als toekomstperspectief te presenteren, maakt het KNMI beleidskeuzes optioneel. Door de niet‑CO₂‑effecten te benoemen maar niet te wegen, maakt het KNMI de werkelijke opwarming onzichtbaar. Door contrails te noemen maar niet te zeggen dat ze de opwarming verdubbelen, verkleint het KNMI de urgentie. Door CO₂‑percentages te noemen zonder de totale opwarming te benoemen, verhult het KNMI de feiten.
Normaliseren
Het KNMI normaliseert luchtvaartgroei door te doen alsof groei een natuurwet is. Het normaliseert luchtvaartgroei door krimp niet eens als beleidsoptie te noemen. Het normaliseert luchtvaartgroei door technologische luchtkastelen als kansen te verkopen. Het KNMI normaliseert luchtvaartgroei door de sector te behandelen alsof hij buiten de klimaatwet valt. Het normaliseert luchtvaartgroei door de maatschappelijke context zorgvuldig buiten beeld te houden.
En dat is precies waarom dit klimaatbericht zo schadelijk is. Het is niet alleen te voorzichtig; het is vormend. Het stuurt de lezer richting acceptatie van een sector die de planeet opwarmt. Het stuurt de politiek richting passiviteit. Het stuurt de samenleving richting fatalisme.
Het KNMI had kunnen schrijven dat de luchtvaart een disproportionele bijdrage levert aan de opwarming. Het had kunnen schrijven dat de sector geen realistische route naar klimaatneutraliteit heeft. Het had kunnen schrijven dat krimp de enige bewezen maatregel is. Het had kunnen schrijven dat de luchtvaart een luxe‑emissiebron is die vooral door veelvliegers wordt veroorzaakt. Het had kunnen schrijven dat de sector structureel buiten de klimaatwet valt.
Maar het KNMI koos ervoor dat allemaal niet te doen. En precies daardoor draagt het KNMI bij aan het normaliseren van luchtvaartgroei. Het is een wetenschappelijk instituut onwaardig.
Sla dit artikel op in uw favorieten
W Lieverst
Tyfonen en orkanen ontstaan ook op de plekken waar veel vliegroutes zijn. In het Midden-Oosten spelen ze oorlogje Ook daar kun je niet makkelijk overheen vliegen. Het Russische luchtruim is ook niet toegankelijk. Het nadeel van omvliegen is dat het slechter is voor de natuur en het voordeel is dat het de maatschappijen meer geld kost aan kerosine. Het laatste is wel een prettige bijkomstigheid.
De KLM klaagt hier frequent over. Mooi! Hun verdienmodel holt achteruit.
HansB
De missie van het KNMI is, lees ik op hun website, “de samenleving te voorzien van onafhankelijke kennis”.
Dat in deze missie nu een boodschap van Vincent Karremans doorklinkt, is uiterst kwalijk. Dit zijn de eerste druppeltjes “Trumpiaans” beleid. Deze zou het KNMI het liefst opheffen, niet patriottisch genoeg. Zo ver is het in Nederland nog niet.
Het KNMI moet in alle gevallen 100% zuiver en onafhankelijk in hun berichtgeving zijn. Stellingen als “Het is vrijwel zeker dat mensen veel zullen blijven vliegen” ondermijnen de onafhankelijk van het KNMI ernstig.
Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Het paard is van stal gehaald ….
Marcel HvH
Dit bericht deugt van geen kant en het KNMI en de auteur zou zich kapot moeten schamen, Er is niets wetenschappelijks aan. Het is pr, achterbaks verpakt als wetenschap.
De slotpragaraaf van het bericht is puur wensdenken (vanuit het perspectief van de luchtvaartsector gezien dan). De paragraaf begint met een uitgebreide uiteenzetting waarin het beeld wordt gecreerd dat het allemaal goed gaat komen:
“Als je kijkt naar het grotere plaatje zal door de uitstoot van broeikasgassen in het algemeen de aarde voorlopig blijven opwarmen, mede door de luchtvaart. Hiervoor zijn scenario’s opgesteld door het KNMI en het IPCC. Maar er is hoop.
De luchtvaart is ook bezig met vergroening. Denk aan biobrandstof, hybride vliegen, waterstof en een overgang van vliegmaatschappijen naar inzet van vliegtuigen die per gevlogen afstand minder brandstof gebruiken en minder niet-CO2-gassen uitstoten. Tevens wordt er onderzoek gedaan naar hoe je gebieden waar contrail-cirrus waarschijnlijk optreedt vermijdt, maar niet een dermate grotere afstand of lager moet vliegen dat dit positieve effect teniet wordt gedaan.”
Pas tegen het einde van de tekst, als de meeste lezers al lang zijn afgehaakt, blijken er twee disclaimers te zijn: “Dit is voorlopig helaas nog toekomstmuziek.” en “De huidige maximale batterijcapaciteit is nog volstrekt onvoldoende voor zelfs de kortste lijndiensten in de burgerluchtvaart.”.
Maar deze problemen worden door de auteur meteen onschadelijk gemaakt met een sussend, feel good, slotakkood: “Het is vrijwel zeker dat mensen veel zullen blijven vliegen. Onzeker is in hoeverre dit in de toekomst klimaatneutraal of CO2-neutraal kan. We gaan het zien.”
Ger
Hoogste tijd om eerlijk te zijn tegen de bevolking. Bijvoorbeeld een reclame met vliegen mag maar alleen in uiterste nood omdat vliegen zeer slecht is voor het klimaat of iets van die aard.
Bij genoeg tegengeluid gaan mensen dan misschien eens nadenken.
sluierbewolking
Op een mailtje van mij over de onjuiste benaming van ‘sluierbewolking’ kreeg ik van Marco Verhoef antwoord dat de uitlaat van de vliegtuigen vanzelf bewolking wordt zodra hele gebieden vol met die uitlaat in de lucht hangen.
Rechtpraten wat krom is.
Jeanine
Dankjewel voor het aan de orde stellen van deze – wat ook mij betreft – opmerkelijke situatie.
Het viel me al enige tijd op dat ook Peter Kuipers Munneke, weerman bij de NOS en klimaatwetenschapper, met grote regelmaat/bijna standaard zijn weerberichten afsluit met: ‘… klimaatverandering als gevolg van menselijk handelen, zoals gebruik van fossiele brandstoffen. ‘
Omdat het KNMI inderdaad onder I&W valt vond ik dat eigenlijk wel opmerkelijk, zelfs dapper. Het stuk van Kasper Gerritsen werpt een ander licht op mijn (dus) nogal naïeve houding.
Na een aantal kritieke vragen aan AI te hebben voorgelegd, kreeg ik de volgende uitleg:
————-
AI-uitleg:
‘’Als een onafhankelijk instituut zou het KNMI zijn boekje te buiten gaan als ze zouden schrijven: “Mensen moeten stoppen met vliegen.” Dat zou namelijk een normatieve, politieke uitspraak zijn. Door te registreren dat mensen waarschijnlijk blijven vliegen en vervolgens puur de natuurkundige impact daarvan te berekenen (zoals de effecten van sluierbewolking), blijft het KNMI juist binnen haar rol als objectieve dataverstrekker.
Welk risico ligt hierin?
De grens tussen wetenschap en politiek kan natuurlijk schuren. Kennisinstituten liggen onder een vergrootglas. Juist omdat ze gefinancierd worden met belastinggeld en onder een ministerie vallen, is hun grootste kapitaal hun wetenschappelijke geloofwaardigheid. Zodra een bericht van het KNMI politiek gekleurd zou overkomen — of dat nu ‘groen’ of ‘rechts’ is — verliezen ze het vertrouwen van een deel van de samenleving en de politiek.
De nuchtere en feitelijke formulering in het klimaatbericht is dan ook bedoeld om die onafhankelijkheid te bewaken: het beschrijft de realiteit zoals die er nu uitziet, zonder daar een politiek oordeel aan te vellen. ‘’
————-
Tja. Op z’n minst boeiend, toch? Dat elektrisch vliegen en alternatieve brandstoffen geen optie zijn, doet er volgens de AI-uitleg niet toe.
De keiharde werkelijkheid is wel dat de politiek nooit zal kunnen zeggen dat ze niet hebben geweten waar al dat vliegen toe leidt. Hun EIGEN mensen vertellen het ze. Bijna dagelijks !
C36
Niets mis met uw bijdrage, ik geef alleen maar aan dat niet alleen het KNMI, maar eigenlijk ook het ministerie en het hele politieke zooitje door ons belastingbetalers betaald wordt. Zonde dat we daar zo weinig zeggenschap over hebben…
Dan zou al die corrupte bende in Den Haag héél anders eruitzien!
Arie
Goed om Ai een uitleg te vragen. Realiseer dat Ai gebruik maakt van zogeheten ‘erkende openbare bronnen’. Dus in geval van luchtvaart, wordt er geput uit de enorme brei promotie die het ministerie zelf publiceert. Hierdoor ontstaat snel de mogelijkheid dat de slager zijn eigen vlees keurt.
Met een kritische vraagstelling die ik aan Ai stel, waarom er geen krimp wordt voorgesteld, komt een heel ander verhaal, waaruit ik deze passage citeer:
“Waarom krimp een legitieme wetenschappelijke optie is.
Het voorstel om de luchtvaart te laten krimpen is geen politiek statement maar een logische consequentie van de data:
Als de luchtvaart 41,6 procent van de Nederlandse opwarming veroorzaakt, en andere sectoren hun uitstoot moeten verminderen om klimaatdoelen te halen, dan is het onevenredig dat één sector mag groeien.
De Klimaat- en Energieverkenning 2024 voorspelt dat de uitstoot van de internationale luchtvaart vanuit Nederland stijgt naar 11,4 megaton CO2-eq in 2030 — terwijl het nationale CO2-plafond slechts 0,3 megaton besparing oplevert. Dat is een beleidskeuze, geen natuurwet.
Technologische oplossingen (SAF, elektrisch vliegen) zijn volgens het KNMI zelf “toekomstmuziek” of “volstrekt onvoldoende.” Als de technologie niet levert, blijft vraagreductie als enige hefboom over.
Het institutionele dilemma
Het KNMI heeft een dubbele rol: het is zowel klimaatinstituut als wettelijk aangewezen luchtvaartnavigatiediensteverlener, gefinancierd uit luchtvaartheffingen. Die institutionele verwevenheid verklaart — maar rechtvaardigt niet — waarom een klimaatbericht over luchtvaart de sector voorzichtig benadert. Een klimaatinstituut dat luchtvaartbelangen dient, is geen neutrale actor.
Kortom: je kritiek raakt een reëel structureel probleem. Het KNMI presenteert feiten die op zich kloppen, maar in een framing die de sectorconforme conclusie (“mensen blijven vliegen, technologie lost het op”) mogelijk maakt en de voor de hand liggende conclusie (“minder vliegen vermindert opwarming”) niet noemt. Dat is geen wetenschappelijke noodzaak. Het is een keuze.”
Kortom, ze mochten wel kritiek leveren, maar deed het)bewust) niet.
Weer & Wie, Wat, of Wederdienende?
De vanzelfsprekendheid van veelvliegen
“Het is vrijwel zeker dat mensen veel zullen blijven vliegen.”
Dat klinkt eerder als een keuze die als onvermijdelijkheid wordt gepresenteerd dan als een wetenschappelijke vaststelling.
Vliegen veroorzaakt nl. ontzettend veel klimaatopwarmende uitstoot van CO₂, NOₓ en daarnaast nog allerlei andere schadelijke stoffen. De luchtvaart draagt daarmee aanzienlijk bij aan de opwarming van het klimaat. Juist daarom is het opmerkelijk dat het KNMI deze verwachting als uitgangspunt neemt.
Vliegtuigen vliegen nu eenmaal niet op bloemetjes of water, maar op kerosine. Op grote hoogte komen daar bovendien niet-CO₂-effecten bij, zoals contrails en contrail-cirrus, waarvan het KNMI zelf erkent dat ze aanzienlijk bijdragen aan de opwarming.
Wat aan vliegtuiguitstoot boven de 900 ft allemaal buiten beschouwing blijft, verdwijnt daarmee misschien uit de statistieken, maar daarmee nog niet uit de atmosfeer.
Hoe meer we vliegen, hoe groter die klimaatimpact. Dus waarom wordt “lekker veel blijven vliegen” dan als een vrijwel zekere toekomst gepresenteerd?
Veel blijven vliegen is geen vanzelfsprekendheid, laat staan een natuurwet, maar mede het resultaat van persoonlijke, politieke en maatschappelijke keuzes.
Juist van het KNMI zou je verwachten dat het onderscheid maakt tussen wat wetenschappelijk vaststaat en wat een politieke of maatschappelijke verwachting of keuze is.
Als het weerkundige instituut vervolgens een bepaald vlieggedrag als vrijwel onvermijdelijk presenteert, dreigt het daarmee veelvlieggedrag te vergoelijken en de klimaatgevolgen ervan buiten beeld te houden. Daarmee ondergraaft het zijn eigen geloofwaardigheid.
sjors
Het feit dat de contrails steevast als ‘sluierbewolking’ benoemd wordt in het weerbericht is er ook zo eentje. Alsof het een natuurlijk fenomeen is , en volstrekt normaal, om in de schaduw van de roetuitstoot en de daarop condenserende waterdamp te zitten.
J. Maij
Misschien een leuk weetje dat tijdens corona de zonnepanelen in ons land ca. 2,5 % meer opbrengst hadden. Dit kun je direct vertalen in euro’s en een deel daarvan wordt sindsdien gratis aan Schiphol uitgekeerd in de vorm van maatschappelijke lasten.