Schiphol het nieuwe gasschandaal: staat offert opnieuw burgers voor een industrie die wet overtreedt

Een artikel van Noortje Thijssen, senator en directeur van het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks, trekt een duidelijke parallel tussen Schiphol en het Groninger gasschandaal.

Wat Groningen jarenlang is aangedaan, herhaalt zich nu rond Schiphol. Niet in de vorm van aardbevingen, maar in de vorm van een structurele, door de overheid gedoogde wetsovertreding die honderdduizenden mensen ziek maakt, uitput en tot wanhoop drijft. Het is dezelfde bestuurscultuur, dezelfde reflex, dezelfde minachting voor burgers: economische belangen eerst, gezondheid later.

Jarenlang werd in Groningen gas gewonnen terwijl de overheid wist dat het gevaarlijk was, wist dat mensen schade leden, wist dat de risico’s opliepen. Toch ging de winning door, omdat het geld zwaarder woog dan de veiligheid van burgers.

Dezelfde bestuurlijke logica
Wie vandaag naar Schiphol kijkt, ziet dezelfde reflex. Niet dezelfde ramp, niet dezelfde fysieke schade, maar wel dezelfde bestuurlijke logica: een overheid die een industrie laat groeien terwijl ze weet dat de wet wordt overtreden, dat de gezondheid van burgers wordt geschaad, en dat de juridische fundamenten ontbreken. Schiphol is daarmee de nieuwe gasaffaire, omdat de staat opnieuw kiest voor een bedrijf boven zijn eigen burgers.

De kern van het probleem is verbijsterend simpel: Schiphol draait al sinds 2010 op een juridisch fundament dat niet bestaat, zo vertelt Noortje Thijssen. De luchthaven mocht jarenlang rond de 500.000 vluchten uitvoeren, terwijl de wet maximaal 420.000 toestaat. Dat is geen nuance, maar een keiharde overtreding van de geluidsnormen die in de wet zijn vastgelegd.

Ministers beloofden telkens dat ze de juridische basis “later zouden repareren”. Dat gebeurde niet. Het vliegveld bleef groeien, de normen bleven overschreden, en handhaving bleef uit. Het is dezelfde bestuurlijke reflex als in Groningen: eerst de economische belangen, dan de wet, en pas heel laat — als het echt niet anders kan — de burger.

Illegale praktijk
Het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks noemt dit terecht een illegale praktijk. En het is een praktijk die niet incidenteel is, maar structureel. Schiphol draait al jaren op gedoogconstructies, uitzonderingen, tijdelijke regelingen, noodverbanden en politieke beloften die nooit worden waargemaakt.

Het is de bestuurscultuur van “we regelen het later wel”, terwijl iedereen weet dat later nooit komt.

Herman Pleij noemde het ooit schiphollen: het typisch Nederlandse gedogen van regels die eigenlijk niet mogen worden overtreden, maar toch worden genegeerd omdat het economisch handig is. Het is een cultuur die diep in het Nederlandse bestuur zit.

Wetten oprekken
In Groningen werd gas gewonnen terwijl de risico’s bekend waren. In Schiphol wordt gevlogen terwijl de geluidsnormen worden overschreden. In beide gevallen kiest de overheid ervoor om de wet op te rekken, te negeren of achteraf te “repareren”.

Het gedogen werkt als een sluipend gif. Het maakt de wet optioneel. Het maakt handhaving politiek. Het maakt burgers tot pionnen. En het maakt bedrijven tot partners van de staat, in plaats van partijen die aan regels moeten voldoen.

Schiphol is het toonbeeld van die cultuur. De luchthaven krijgt al jaren uitzonderingsposities, speciale regelingen, politieke bescherming en juridische noodconstructies. Niet omdat het moet, maar omdat het mag — zolang de overheid wegkijkt.

In Groningen waren het scheuren in muren, verzakte huizen, angstige nachten. Rond Schiphol is de schade minder zichtbaar, maar minstens zo ernstig.

Kinderen
Ultrafijnstof maakt mensen ziek. Geluidsoverlast verstoort slaap, veroorzaakt stress, verhoogt het risico op hart‑ en vaatziekten. Kinderen groeien op in een omgeving waar concentratieproblemen en leerachterstanden worden gemeten. De natuurgebieden rond de luchthaven worden uitgeput door stikstof.

De overheid weet dit. De rapporten liggen er. De wetenschappers waarschuwen. De GGD’s trekken aan de bel.

En toch blijft de overheid de luchthaven beschermen. Het is dezelfde reflex als in Groningen: de schade wordt gebagatelliseerd, de risico’s worden geminimaliseerd, en de burgers worden geacht zich aan te passen.

Geen natuurvergunning
Het meest explosieve element is misschien wel dit: Schiphol heeft geen natuurvergunning. De luchthaven draait op een juridisch luchtkasteel dat geen enkele rechter overeind laat als het echt getoetst wordt, zo is al meermaals gebleken.

De stikstofruimte die Schiphol nodig heeft, bestaat niet. De geluidsruimte die Schiphol gebruikt, is illegaal. De CO₂‑reductieverplichtingen worden niet gehaald. Handhaving blijft toch uit.

Het is een situatie die in geen enkele andere sector zou worden geaccepteerd. Een boer die zonder vergunning werkt, wordt gesloten. Een fabriek die de normen overschrijdt, wordt stilgelegd. Maar Schiphol mag doorgaan, omdat de overheid het toestaat.

Bestuurlijke arrogantie
Het is dezelfde bestuurlijke arrogantie als in Groningen: de wet geldt voor iedereen, behalve voor de industrie die de staat zelf heeft grootgemaakt.

Het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks schrijft dat de situatie inmiddels breed wordt erkend als onhoudbaar. Ministers, Kamerleden, experts: iedereen weet dat Schiphol niet langer kan groeien zonder de wet te overtreden.

Maar erkenning is niets waard als er geen actie volgt.

De oplossing is simpel: handhaaf de geluidsnormen. Als dat betekent dat het aantal vluchten daalt, dan daalt het aantal vluchten. Dat is gewoon de wet.

Mist
Maar precies dat weigert het ministerie. In plaats daarvan wordt er gepraat over “balans”, “internationale concurrentiepositie”, “mainportbelang”. Het zijn dezelfde woorden die de gaswinning jarenlang in stand hielden: technocratische mist die moet verhullen dat de overheid de kant van de industrie kiest.

De vergelijking met Groningen is geen journalistieke truc. Het is een bestuurlijke diagnose. In beide gevallen wist de overheid dat de wet werd overtreden.
In beide gevallen wist de overheid dat burgers schade leden. In beide gevallen koos de overheid ervoor om door te gaan. En in beide gevallen werd de industrie beschermd en de burger genegeerd.

Het is dezelfde bestuurscultuur: wegkijken, gedogen, minimaliseren, uitstellen.

Parlementaire enquête
Het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks voorspelt een parlementaire enquête over enkele jaren. Niet als dreigement, maar als logische uitkomst. De patronen zijn identiek. De schade is groot. De verantwoordelijkheid is duidelijk. De vraag is hoeveel schade er nog wordt aangericht voordat die enquête eindelijk wordt ingesteld.

CE Delft liet zien dat Schiphol ook met 420.000 vluchten een volwaardige internationale luchthaven blijft. Werkgelegenheid blijft bestaan. Bereikbaarheid blijft bestaan. Nederland blijft verbonden met de wereld.

De enige verliezers zijn de partijen die koste wat het kost willen vasthouden aan de hubfunctie — een functie die vooral overstappers dient, niet de Nederlandse reiziger.

Het alternatief is helder: een kleinere, gezonde luchthaven die past bij de schaal van Nederland. Minder herrie, minder emissies, minder stikstof, minder risico’s.

Maar dat alternatief wordt systematisch genegeerd, omdat het botst met het dogma dat groei altijd goed is.

Nieuw gasschandaal
Het artikel van Noortje Thijssen is belangrijk omdat het de bestuurlijke verantwoordelijkheid blootlegt. Niet alleen die van Schiphol, maar vooral die van de ministers die jarenlang wegkeken, gedoogden en de wet misbruikten.

Het maakt zichtbaar dat de crisis rond Schiphol geen technisch probleem is, maar een bestuurlijke mislukking. En dat die mislukking dezelfde contouren heeft als het gasschandaal: burgers die niet worden geloofd, schade die wordt gebagatelliseerd, regels die worden genegeerd, en een overheid die pas beweegt als het te laat is.

Schiphol is het nieuwe gasschandaal. De staat offert opnieuw burgers op voor een industrie die boven de wet wordt gehouden. De schade stapelt zich op. De juridische fundamenten brokkelen af. De politieke verantwoordelijkheid wordt vooruitgeschoven.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun. Doneer aub als u wat missen kunt.

Sla dit artikel op in uw favorieten