Rechtbank zet streep door rekenmethode nadeelcompensatie

De rechtbank in Amsterdam heeft een baanbrekende uitspraak gedaan die grote gevolgen heeft voor duizenden omwonenden van Schiphol die aanspraak maken op de zogenaamde nadeelcompensatie.

In een reeks zaken over nadeelcompensatie wegens overschrijding van geluidsgrenswaarden in 2018 en 2019 oordeelde de rechtbank dat de minister van Infrastructuur een onrechtmatige rekenmethode heeft gebruikt.

Daarmee is een belangrijk deel van de beleidsregel die de schadevergoeding moest bepalen buiten werking gesteld. Voor bewoners betekent dit een doorbraak: de weg naar een eerlijkere beoordeling van hun schadeclaims ligt nu open.

De kern van het probleem zat in de manier waarop de minister de zogenoemde maximale verwachtingswaarde berekende. Dat is de hoeveelheid geluid die een bewoner maximaal had mogen verwachten als de overheid zich aan haar eigen regels had gehouden.

Kunstmatig ophogen
De minister telde bij de grenswaarde op het handhavingspunt het grootste verschil op tussen het geluid op dat punt en het geluid bij de woning, gemeten over zestien jaar. Dat klinkt technisch, maar de uitkomst was simpel: de verwachtingswaarde werd kunstmatig opgehoogd, waardoor bewoners minder snel recht hadden op compensatie.

De rechtbank maakt daar nu korte metten mee. De methode is in strijd met het evenredigheidsbeginsel, omdat zij geen recht doet aan de beschermende functie van de geluidsgrenswaarden en alle onzekerheid bij de bewoners neerlegt.

Opvallend is dat de minister hiermee ook afweek van het advies van de onafhankelijke commissie Te Rijdt, die juist waarschuwde dat de methode te veel risico’s en willekeur met zich meebrengt.

Onvoldoende gemotiveerd
De rechtbank benadrukt dat de minister die afwijking onvoldoende heeft gemotiveerd. Daarmee is de beleidsregel op dit punt niet houdbaar. De besluiten die op basis van deze methode zijn genomen, worden vernietigd en moeten opnieuw worden beoordeeld.

Voor omwonenden is dit een belangrijke overwinning. Jarenlang werd hen verteld dat de overschrijdingen van geluidsgrenswaarden geen recht gaven op compensatie, omdat de berekeningen zogenaamd uitwezen dat hun woongenot niet méér was aangetast dan redelijkerwijs te verwachten viel.

Nu blijkt dat die berekeningen niet deugden. De uitspraak schept ruimte voor een eerlijker en realistischer beoordeling van schade door vliegtuiggeluid. Bewoners die eerder nul op het rekest kregen, kunnen na het vonnis rekenen op een herbeoordeling op basis van een methode die wél recht doet aan hun situatie.

WOZ-waarde
De rechtbank laat overigens wél in stand dat de WOZ‑waarde wordt gebruikt bij het bepalen van de hoogte van de schade. Dat onderdeel van de beleidsregel acht zij voldoende gemotiveerd en niet in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Maar dat doet niets af aan de impact van het oordeel over de verwachtingswaarde: juist dat element bepaalde of bewoners überhaupt recht hadden op compensatie.

De uitspraak is meer dan een correctie van een foutieve rekenmethode. Het is een signaal dat de overheid niet weg kan komen met beleidsregels die structureel in het nadeel van omwonenden uitpakken.

Het is een erkenning dat bewoners jarenlang te maken hebben gehad met overschrijdingen van geluidsnormen die niet zomaar weggemoffeld mogen worden in abstracte modellen. En het is een opening naar de toekomst: een toekomst waarin omwonenden sterker staan, waarin hun schade serieuzer wordt genomen en waarin de overheid zich niet langer kan verschuilen achter ondeugdelijke berekeningen.

De uitspraak laat zien dat vasthoudendheid loont en dat de rechtsstaat wél degelijk werkt wanneer burgers zich niet neerleggen bij onrecht. De komende maanden moet blijken hoe de minister de nieuwe besluiten vormgeeft.

Sla dit artikel op in uw favorieten