Nieuwe EU‑wet: luchtvervuiling wordt een misdrijf

De Europese Unie voert een fundamentele koerswijziging door in de aanpak van milieucriminaliteit. Met de nieuwe richtlijn 2024/1203, die uiterlijk 21 mei 2026 in de Nederlandse wet moet zijn opgenomen, verandert de juridische positie van de vliegindustrie ingrijpend.

Waar grootschalige vervuiling jarenlang werd weggezet als een administratieve kwestie, wordt het nu expliciet aangemerkt als strafbaar misdrijf. Voor omwonenden van Schiphol en iedereen die zich inzet tegen de giftige uitstoot van het vliegverkeer is dit een historische stap.

Een van de belangrijkste vernieuwingen is dat producten die bij normaal gebruik onaanvaardbare emissies veroorzaken, strafbaar worden om op de markt te brengen. De richtlijn noemt sjoemeldiesels als voorbeeld, maar de reikwijdte is veel breder — en raakt direct aan de luchtvaart.

Zwavelarme kerosine
Ook kerosine met onnodig hoge emissies ligt onder vuur. De sector weigert al jaren om zwavelarme kerosine te gebruiken, terwijl die slechts een fractie duurder is. De nieuwe wet stelt dat wie brandstof verkoopt die op grote schaal schade toebrengt aan luchtkwaliteit of gezondheid, strafrechtelijk kan worden vervolgd.

Motorfabrikanten kunnen aansprakelijk worden gesteld wanneer hun producten structureel extreem hoge emissies veroorzaken van stoffen als formaldehyde en benzeen — stoffen die rond Schiphol in concentraties worden gemeten die ver boven industriële normen liggen.

Geen eigen regels meer
Decennialang schermden ministers met de stelling dat de luchtvaart onder een eigen regime valt en daardoor buiten de normale milieuwetgeving zou staan. De nieuwe EU‑regels halen die constructie onderuit.

Een handeling is straks strafbaar wanneer deze “wederrechtelijk” is — óók als een bedrijf een vergunning heeft die kennelijk in strijd is met Europese milieunormen.

Bedrijven die voorzienbare schade niet voorkomen, kunnen worden vervolgd, zelfs wanneer zij formeel binnen hun (verouderde) vergunning opereren. De juridische schuilplaats die de luchtvaart jarenlang beschermde, brokkelt hiermee af.

Ecocide
De richtlijn introduceert een nieuwe categorie: ‘vernietigende milieuschade’, internationaal vaak aangeduid als ecocide. Het gaat om wijdverbreide, langdurige of onomkeerbare schade aan lucht, water of natuur.

Met de jaarlijkse uitstoot van circa 280.000 kilo zeer zorgwekkende stoffen (zzs) rond Schiphol komt de sector gevaarlijk dicht bij deze kwalificatie. Voor dit soort misdrijven kunnen bestuurders tot tien jaar gevangenisstraf krijgen.

Milieucriminaliteit is wereldwijd de op drie na grootste vorm van georganiseerde misdaad. De EU wil dat doorbreken met boetes die niet langer als ‘bedrijfskosten’ kunnen worden afgedaan.

Hoge boetes
In Nederland kan de rechter straks boetes opleggen tot tien procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor bedrijven als KLM of Schiphol gaat het om bedragen die het voortbestaan van de onderneming kunnen bedreigen.

De richtlijn verplicht lidstaten om het ‘betrokken publiek’ — omwonenden en milieuorganisaties — betere rechten te geven in strafrechtelijke procedures. Dat betekent dat zij meer toegang krijgen tot informatie over lopende zaken, er een betere bescherming van klokkenluiders komt en er straks minder ruimte bestaat om schadelijke feiten weg te moffelen achter onvolledige of misleidende rapportages.

De Nederlandse overheid investeert vanaf volgend jaar miljoenen in gespecialiseerde opsporingsteams, zoals het High Impact Environmental Crime-team van de politie. De vliegindustrie, die jarenlang een uitzonderingspositie genoot terwijl omwonenden de gezondheidskosten betaalden, verliest zijn juridische schild.

Sla dit artikel op in uw favorieten