Burgers voor een gezonde leefomgeving en dus voor krimp van Schiphol

Milieuvervuiling

Oostbaan dicht, normen omhoog: opnieuw moet de omgeving wijken voor Schiphol

jet boven Uilenstede

Foto via AI

(leestijd circa 8 minuten)
0
(0)

Schiphol wil de Oostbaan in 2027 ruim twintig weken sluiten voor groot onderhoud. In plaats van het vliegverkeer tijdelijk te verminderen, worden vliegtuigen weer over andere banen verdeeld en geluidgrenzen aangepast. SchipholWatch gaat (weer) een zienswijze indienen.

Van 19 maart tot en met 8 augustus 2027 gaat de Oostbaan dicht. De baan krijgt groot onderhoud aan onder meer het asfalt, de afwatering, de bekabeling en aangrenzende infrastructuur. Volgens de officiële stukken duurt de buitendienststelling twintig weken en drie dagen. Gedurende die periode moeten naar verwachting tussen 950 en 2.000 commerciële vluchten uitwijken naar een andere landingsbaan. Daarnaast moeten tussen 3.800 en 7.600 bewegingen van niet-handelsverkeer een andere start- of landingsbaan gebruiken of uitwijken naar een andere luchthaven.

Dat niet-handelsverkeer bestaat onder meer uit maatschappelijk verkeer, overheidsvluchten en business aviation. Een deel daarvan kan noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld voor de kustwacht of andere publieke taken. Maar onder dezelfde brede categorie vallen ook private jets en andere ‘zakelijke’ vluchten waarvoor moeilijk is vol te houden dat ze tijdens twintig weken baanonderhoud koste wat kost vanaf Schiphol moeten blijven vliegen.

Toch kiest het ministerie niet voor een harde beperking van dat verkeer. De gekozen oplossing is een tijdelijke regeling die het mogelijk maakt om bestaande geluidgrenzen te vervangen en de beoordeling van het preferentieel baangebruik aan te passen. Zo wordt de operatie niet aan de beperkingen van het banenstelsel aangepast. De regels worden wederom aan de gewenste operatie aangepast. Precies daartegen richt zich het bezwaar van SchipholWatch.

Geen automatisch gevolg
Er bestaat geen serieuze discussie over de noodzaak om start- en landingsbanen veilig te onderhouden. Verouderd asfalt, versleten afwatering en kwetsbare bekabeling kunnen niet worden genegeerd. Maar uit de noodzaak van onderhoud volgt niet automatisch dat Schiphol zijn normale vliegprogramma zo veel mogelijk moet kunnen voortzetten. Dat verschil probeert de vliegindustrie zorgvuldig buiten beeld te houden.

De stukken uit de internetconsultatie beginnen bij de veronderstelling dat alle vluchten moeten doorgaan. Vervolgens wordt onderzocht hoe dat verkeer over de resterende banen kan worden verdeeld. Daarna worden de juridische uitzonderingen en vervangende geluidgrenzen ontworpen die nodig zijn om die verdeling mogelijk te maken. De optie om gedurende de werkzaamheden minder te vliegen, krijgt geen gelijkwaardige plaats in de afweging.

Zelfs de door het ministerie opgedragen beoordeling van Witteveen+Bos constateert dat Schiphol onvoldoende begrijpelijk uitlegt waarom tijdens het onderhoud niet minder kan worden gevlogen. Ook na aanpassing van de documentatie blijft de uitleg volgens de onderzoekers technisch en juridisch. De feitelijke conclusie moet de lezer er zelf uit afleiden. Voor omwonenden zonder specialistische kennis is de redenering erg moeilijk te doorgronden.

Niet overtuigend
Dat is niet een onschuldig communicatieprobleem. Het gaat om de centrale rechtvaardiging van de regeling. Als niet duidelijk en controleerbaar is aangetoond waarom verkeersvermindering onmogelijk zou zijn, kan evenmin overtuigend worden gemotiveerd waarom omwonenden extra verkeerspieken en lokaal meer geluid moeten accepteren.

De eerste vraag hoort daarom niet te zijn hoe Schiphol alle geplande vluchten ondanks de baansluiting kan blijven afhandelen. De eerste vraag moet zijn welke vluchten gedurende die twintig weken werkelijk noodzakelijk zijn. De meest opvallende uitzondering staat in artikel 3 van de ontwerpregeling. Daarin wordt bepaald dat vliegtuigbewegingen die niet tot het handelsverkeer behoren van 19 maart tot en met 8 augustus 2027 buiten beschouwing worden gelaten bij het bepalen van de actieve baancombinatie.

Wanneer niet-handelsverkeer tijdens het onderhoud op een afzonderlijke start- of landingsbaan wordt afgehandeld, telt dat verkeer onder de voorgestelde regeling niet op dezelfde manier mee bij de beoordeling van het preferentieel baangebruik. Maar die vliegtuigen verdwijnen natuurlijk niet. Het geluid verdwijnt evenmin. Alleen de juridische beoordeling verandert.

Voor iemand die onder een vliegroute woont, maakt het weinig verschil of een passerend toestel in de administratie als handelsverkeer, maatschappelijk verkeer of business aviation staat geregistreerd. De geluidpiek blijft hetzelfde. De slaapverstoring blijft hetzelfde. De uitstoot blijft hetzelfde.

Niet verdedigbaar
Het ministerie scheert maatschappelijk noodzakelijk verkeer en vermijdbare ‘zakelijke’ luchtvaart echter over één kam. Daarmee wordt de kustwacht feitelijk gebruikt als argument om ook private jets gedurende de werkzaamheden zo veel mogelijk op Schiphol te blijven faciliteren. Dat is niet houdbaar. Voor medische, politie-, kustwacht- of andere aantoonbaar noodzakelijke vluchten kan een nauwkeurig omschreven uitzondering worden gemaakt. Daarvoor hoeft niet de hele categorie niet-handelsverkeer te worden ontzien.

Business aviation behoort tijdens het onderhoud te worden verminderd of uitgeplaatst. Wie privé of zakelijk met een klein vliegtuig wil reizen, heeft ons inziens geen vanzelfsprekend recht om daarvoor twintig weken lang extra hinder over woongebieden rond Schiphol te laten verdelen.

De regeling bevat daarnaast vervangende geluidgrenswaarden voor het gebruiksjaar 2027. Door het veranderde baangebruik neemt de berekende geluidbelasting in sommige handhavingspunten toe en in andere af. Het ministerie wil die verschillen verwerken in nieuwe grenswaarden.

De gekozen rekenmethode is erop gericht de bestaande operationele marges voor Schiphol in stand te houden. Per handhavingspunt wordt het verschil berekend tussen de situatie met normaal onderhoud en de situatie met groot onderhoud. Dat verschil wordt vervolgens verwerkt in de bestaande grenswaarde. Volgens de contra-expertise van Adecs sluit deze werkwijze aan bij de gebruikelijke methode en voorkomt zij dat Schiphol door het onderhoud meer of minder vrijheid krijgt.

Milieuregels versoepelen
Daarmee is de rekensom misschien controleerbaar, maar de politieke keuze nog niet gerechtvaardigd. De methode neemt namelijk als uitgangspunt dat Schiphol zijn operationele ruimte moet behouden. De milieuregels worden zo aangepast dat de luchthaven ondanks het veranderde baangebruik ongeveer dezelfde speelruimte overhoudt. Niet de bescherming van de omgeving, maar het behoud van operationele flexibiliteit vormt het ankerpunt.

Dat is een terugkerend patroon rond Schiphol. Zodra de operatie botst met de normen, wordt niet de operatie beperkt, maar wordt een nieuwe juridische constructie gezocht. De norm beweegt mee met de luchthaven.

In de nachtperiode zijn de voorgestelde verhogingen op sommige plaatsen bovendien allesbehalve betekenisloos. In de documentatie staan onder meer verhogingen van 0,36 dB bij de handhavingspunten N11 en N13, 0,59 dB bij N16 en 0,24 dB bij N17. Zulke getallen kunnen op papier klein ogen, maar decibellen vormen een logaritmische maat. Belangrijker nog is dat gemiddelde jaargeluidwaarden niet laten zien hoeveel extra passages een woongebied krijgt, hoe hoog afzonderlijke pieken zijn en op welke uren de verschuiving plaatsvindt.

Minder gehinderden
Schiphol presenteert het opvallende resultaat dat het groot onderhoud per saldo zou leiden tot 3.000 minder ernstig gehinderden. Volgens de berekening daalt het aantal ernstig gehinderden binnen de gebruikte contour van 136.000 naar 133.000. Het berekende aantal ernstig slaapverstoorden blijft met 20.000 gelijk. De aantallen zijn afgerond op vijfhonderdtallen.

Dit resultaat wordt in de consultatie vertaald in de geruststellende mededeling dat de werkzaamheden naar verwachting niet voor meer hinder zorgen. Die conclusie is te makkelijk. In dezelfde stukken staat namelijk dat lokaal wel degelijk nadelige effecten kunnen ontstaan in gebieden die door alternatieve routes worden overvlogen. Ook wordt meer gebruik van vooral de Buitenveldertbaan verwacht.

Een regionaal saldo kan een forse lokale verslechtering uitstekend verbergen. Wanneer in één groot gebied (Amsterdam-Centrum en -Zuid) iets minder mensen boven een statistische drempel uitkomen, terwijl in een ander gebied een kleinere groep veel meer vliegtuigen over zich heen krijgt (Buitenveldert en Amstelveen-Noord), kan het totale rekenresultaat gunstig lijken. Voor de bewoners die ineens duizenden extra passages krijgen, is echter geen sprake van winst.

De berekening maakt bovendien niet zichtbaar hoeveel rustperioden verdwijnen, hoeveel dagen achtereen een alternatieve baan intensief wordt gebruikt en hoe de passages over de dag worden verdeeld. Geluidhinder is geen gelijkmatig uitgesmeerde jaardosis. Hinder bestaat uit concrete vliegtuigen op concrete momenten boven concrete woningen.

De bewering dat 3.000 mensen minder ernstig worden gehinderd kan daarom niet dienen als bewijs dat niemand erop achteruitgaat. Daarvoor moet het ministerie per woongebied laten zien hoeveel vliegtuigpassages erbij komen, op welke uren die plaatsvinden, welke piekniveaus worden verwacht en hoeveel mensen een aantoonbare verslechtering krijgen. Zonder die lokale informatie blijft het cijfer vooral een nuttig politiek gemiddelde.

Beperkt onderzoek
Het ministerie laat de indruk ontstaan dat de plannen uitvoerig onafhankelijk zijn onderzocht. Bij nadere lezing blijkt de reikwijdte van die onderzoeken echter beperkt.

Witteveen+Bos onderzocht of Schiphol begrijpelijk en herleidbaar had beschreven hoe de onderhoudsduur tot stand kwam. Het adviesbureau kreeg niet de opdracht om zelfstandig vast te stellen hoeveel tijd het onderhoud werkelijk nodig heeft. De conclusie luidt daarom voorzichtig dat een duur van twintig weken en drie dagen aannemelijk is binnen de door Schiphol gehanteerde uitgangspunten. Dat is iets anders dan onafhankelijk vaststellen dat het onmogelijk sneller kan.

Het rapport vermeldt bovendien dat werkzaamheden soms niet sneller kunnen worden uitgevoerd door een tekort aan specialistisch personeel. Voor kritieke functies worden wel vervangings- en opschalingsmogelijkheden voorbereid, maar daarmee worden de werkzaamheden volgens Witteveen+Bos niet sneller. Het adviesbureau beveelt aan meer specialistisch personeel op te leiden.

Daarmee komt een ongemakkelijke vraag op tafel. Als een deel van de lange doorlooptijd voortkomt uit onvoldoende beschikbare vakmensen, waarom moet de omgeving daarvan dan de gevolgen dragen? Een personeelstekort bij Schiphol of zijn aannemers is een bedrijfsorganisatorisch probleem. Het mag niet geruisloos veranderen in twintig weken extra belasting voor bewoners.

Ondeugdelijk besluit
Ook de contra-expertise van Adecs is beperkter dan de presentatie doet vermoeden. Adecs onderzocht of de geluidberekeningen en de invoer correct waren verwerkt. Het bureau concludeerde dat de gevolgde werkwijze in lijn is met de gebruikelijke methode en dat de beschrijving voldoende gedetailleerd is.

Maar een correct uitgevoerd model bewijst niet dat het doorgerekende beleid noodzakelijk of eerlijk is. Als men vooraf besluit dat vrijwel alle vluchten moeten doorgaan, kan een rekenmodel vervolgens nauwkeurig bepalen waar die vluchten terechtkomen. Daarmee is nog niet aangetoond dat het oorspronkelijke besluit deugt.

Schiphol voert in de aanvraag verschillende hinderbeperkende maatregelen op. Werkzaamheden worden geclusterd, regulier onderhoud wordt volgens een bepaalde constructie uitgevoerd en andere projecten worden verschoven of gefaseerd. Ook verwijst Schiphol naar structurele maatregelen uit het programma Minder Hinder.

Geen compensatie
Een opvallende maatregel is het verplaatsen van werkzaamheden aan het dubbele rijbaanstelsel van de zomer van 2027 naar de winter van 2027/2028. Daarmee wordt voorkomen dat deze werkzaamheden samenvallen met het groot onderhoud aan de Oostbaan. Het project houdt verband met een veiligheidsaanbeveling van de Onderzoeksraad voor Veiligheid om de complexe infrastructuur op Schiphol te vereenvoudigen.

Het verschuiven van werkzaamheden kan samenloop van hinder voorkomen, maar het is geen compensatie voor de hinder die wel ontstaat. Evenmin kan bestaand beleid zonder meer worden opgevoerd als specifieke bescherming tegen de gevolgen van de Oostbaansluiting. Integendeel.

Ook communicatie wordt in de stukken nadrukkelijk als onderdeel van de aanpak genoemd. Schiphol wil nieuwsbrieven, websites, advertenties, sociale media, lokale markten en dialoogsessies inzetten. Dat kan bewoners informeren, maar informatie beperkt geen geluid. Iemand die een week eerder hoort dat er meer vliegtuigen over de woning komen, heeft nog steeds meer vliegtuigen boven de woning.

Hinderbeperking moet bestaan uit aantoonbaar minder geluid, minder vluchten, betere rustperioden en harde grenzen aan het gebruik van alternatieve banen. Een dialoogsessie is geen vervanging voor een afdwingbare norm.

Voor de vervangende geluidgrenzen wordt per handhavingspunt gekeken naar het maximale berekende verschil tussen de situatie met en zonder groot onderhoud over veertig historische meteojaren. Dat maximale verschil wordt verwerkt in de nieuwe grenswaarde.

Onzekerheid naar de burger
Daarmee krijgt Schiphol vooraf zekerheid voor een relatief ongunstige situatie. Maar als het weer gunstiger uitpakt, minder verkeer wordt afgehandeld of het onderhoud eerder klaar is, volgt niet automatisch een even grote aanscherping van de beschikbare geluidruimte. De onzekerheid wordt dus wel aan de operationele kant afgedekt, maar niet aan de kant van de omgeving.

Een evenwichtige regeling zou alleen toestaan dat de tijdelijke extra ruimte wordt gebruikt wanneer Schiphol kan aantonen dat dit rechtstreeks en onvermijdelijk samenhangt met het onderhoud. De ruimte mag niet veranderen in een algemene buffer die gedurende de rest van het gebruiksjaar beschikbaar blijft.

Daarbij is continue openbare controle noodzakelijk. Schiphol en LVNL zouden wekelijks moeten publiceren hoeveel vluchten daadwerkelijk zijn verplaatst, welke banen zijn gebruikt, hoeveel niet-handelsverkeer afzonderlijk is afgehandeld en welke woongebieden meer verkeer hebben gekregen. Die gegevens moeten onderscheid maken tussen noodzakelijk maatschappelijk verkeer en vermijdbare business aviation. Zonder zo’n monitoringsplicht is achteraf nauwelijks vast te stellen of de uitzonderingen niet ruimer zijn gebruikt dan noodzakelijk.

Geen lering uit het verleden
Ook het leerproces rond eerdere onderhoudsprojecten schiet tekort. Witteveen+Bos kon de evaluatie van de werkzaamheden aan rijbanen A en B in 2026 niet meenemen, omdat die evaluatie nog niet gereed was. Omdat Schiphol zijn aanvragen steeds eerder indient, dreigt dit probleem volgens de review vaker op te treden. Voortaan wil men daarom een evaluatie van twee kalenderjaren eerder als referentie gebruiken.

Dat betekent dat toekomstige besluiten mogelijk worden genomen zonder dat de meest recente ervaringen volledig zijn geëvalueerd. De procedure wordt sneller, maar het beschikbare leervermogen loopt achter.

Dat is onverstandig. Schiphol vraagt jaarlijks om bijzondere juridische ruimte voor onderhoud. Dan moet ten minste worden verlangd dat voorspellingen en werkelijkheid achteraf zorgvuldig worden vergeleken. Hoeveel vliegverkeer werd werkelijk verplaatst? Welke banen werden vaker gebruikt? Hoeveel dagen duurde de extra belasting? Welke maatregelen werkten wel, en welke alleen op papier? Een evaluatie die pas beschikbaar komt nadat een volgende regeling vrijwel is voorbereid, verliest haar betekenis als controle-instrument.

Minder privéjets
SchipholWatch vraagt het ministerie de tijdelijke regeling niet in de huidige vorm vast te stellen. Eerst moet onafhankelijk worden onderzocht hoeveel verkeer tijdens het onderhoud kan worden verminderd. De uitzonderingspositie voor niet-handelsverkeer moet verdwijnen of strikt worden beperkt tot aantoonbaar maatschappelijk noodzakelijke vluchten. Business aviation moet gedurende de werkzaamheden worden teruggebracht of naar andere luchthavens worden verplaatst.

Daarnaast mogen vervangende geluidgrenzen niet langer gelden dan de feitelijke onderhoudssituatie. Per woongebied moet zichtbaar worden gemaakt hoeveel verkeer en geluid erbij komen. Er moeten bindende plafonds, rustperioden, rapportageverplichtingen en handhavingsmechanismen in de regeling worden opgenomen.

De kern van de zaak is eenvoudig. Als een start- en landingsbaan twintig weken niet beschikbaar is, vermindert de capaciteit van het vliegveld. Dan hoort ook de luchtvaartoperatie tijdelijk kleiner te worden. Wat nu gebeurt, is het omgekeerde. Schiphol wil het vliegprogramma zo veel mogelijk overeind houden. Daarom worden vluchten verschoven, normen aangepast en beoordelingsregels versoepeld. De overlast wordt over de omgeving verdeeld en daarna met regionale gemiddelden gladgestreken.

Noodzakelijk onderhoud mag geen vrijbrief zijn om de grenzen van de leefomgeving opnieuw rekbaar te maken. Schiphol is geen natuurverschijnsel waaraan wet en omgeving zich telkens moeten aanpassen. Het is een luchthaven die zich, ook tijdens onderhoud, aan de beschikbare ruimte en aan de grenzen van omwonenden behoort aan te passen.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun.

Wat vindt u van dit artikel?

Klik op een ster om het stuk te waarderen

Gemiddeld 0 / 5. Aantal stemmen: 0

Nog geen stemmen. Geef als eerste uw mening!

FavoriteLoadingSla dit artikel op in uw favorieten

Geef een reactie

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd, maar wel gebruikt om een bevestigingslink te sturen. Zonder geldig e-mail adres ontvangt u deze link uiteraard niet. Na bevestiging wordt uw reactie geplaatst.

Translate