Burgers voor een gezonde leefomgeving en dus voor krimp van Schiphol

Milieuvervuiling

Schiphol ontbreekt op officiële PFAS-lijst: grootste gifgrondberg van Nederland buiten beeld

pfas onderzoek

Foto: Gustavo Fring

(leestijd circa 6 minuten)
5
(1)

De overheid heeft een officiële lijst gepubliceerd met ruim vijftig potentiële PFAS-locaties. Daarop staan vliegvelden, brandweeroefenplaatsen, stortplaatsen en gebieden waar vervuiling zich via het water verspreidt. Maar één naam ontbreekt volledig: Schiphol.

Ook de plaatsen waar het vliegveld zijn zwaar vervuilde grond naartoe bracht, zijn nergens te vinden op die officiële lijst. Het patroon is te opzichtig om nog als een administratief foutje af te doen.

Nederland heeft sinds kort eindelijk een officiële lijst met PFAS-aandachtslocaties. Na een Woo-verzoek maakte het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op 15 oktober 2026 de namen en adressen openbaar van 57 locaties die bij de eerste landelijke inventarisatie naar voren zijn gekomen.

De inventarisatie werd uitgevoerd door Rijkswaterstaat en is gebaseerd op informatie van provincies en 29 grote gemeenten. In totaal werden 41 zogenoemde regiehouders bevraagd. Naast de 57 vastgestelde locaties staan er nog 576 plekken klaar voor nader onderzoek en bevat de onderliggende groslijst 3.917 mogelijk verontreinigde locaties.

Het klinkt als een serieuze poging om eindelijk zicht te krijgen op de giftige erfenis van PFAS. Totdat je de lijst opent en zoekt naar de vermoedelijk grootste, bekendste en bestuurlijk meest gevoelige PFOS-vervuiling van Noord-Holland. Schiphol staat er niet in. Niet één keer.

Andere vliegvelden wel genoemd
De officiële lijst bevat voormalige en actieve vliegvelden, defensieterreinen, brandweerkazernes en oefenplaatsen waar PFAS-houdend blusschuim is gebruikt. De voormalige vliegbasis Twente staat erop. Vliegbasis Leeuwarden staat er meerdere keren op. Rotterdam The Hague Airport staat erop. Luchthaven Eelde staat erop. Ook voormalige oefenplaatsen bij vliegvelden zijn opgenomen. Het bestand vermeldt daarbij niet alleen PFOS en andere PFAS-verbindingen, maar ook de omvang van de vervuilde grond en het grondwater, de risico’s, de voortgang van de sanering en eventuele verspreiding via oppervlaktewater.

Bij Rotterdam The Hague Airport noteert de overheid bijvoorbeeld 100.000 kubieke meter vervuilde grond en 15.000 kubieke meter vervuild grondwater. Er is sprake van PFOS en PFHxS en van een onaanvaardbaar verspreidingsrisico. Bij luchthaven Eelde gaat het volgens de lijst om humane, ecologische en verspreidingsrisico’s, inclusief bedreiging van de drinkwatervoorziening en verspreiding via grond- en oppervlaktewater.

Maar Schiphol, waar jarenlang PFOS-houdend blusschuim werd gebruikt en waar in 2008 ongeveer een miljoen liter vervuild bluswater vrijkwam bij een ware milieuramp in een hangar van KLM, is op de lijst onvindbaar.

Niet deze Hangar 73. Niet het gebied rond de afvalwaterzuivering van Evides. Niet de vervuilde bassins waarin het bluswater werd opgevangen. Niet de bodem en het grondwater die daarna vervuild raakten. Niet de tijdelijke opslagplaatsen waar inmiddels enorme hoeveelheden PFAS-grond liggen. Niet de installatie bij de Zwanenburgbaan die ongeveer 200.000 ton van die grond moet gaan behandelen met ongewis resultaat.

Ook stortplaatsen buiten beeld
Administratief lijkt Schiphol in deze inventarisatie eenvoudig niet te bestaan. Daar blijft het niet bij. SchipholWatch heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk beschreven dat PFOS- en PFAS-houdende grond van Schiphol buiten de luchthaven terechtkwam. Daarbij kwamen onder meer Nauerna bij Assendelft, Het Groene Schip, het Spaarndammerbos en een grondverwerker in beeld.

Bij Park Nauerna ligt volgens de berichtgeving PFOS-verontreinigde grond afkomstig van Schiphol. Afvalzorg accepteerde daar grond met concentraties tot 10.000 microgram PFOS per kilogram droge stof. Hetzelfde bedrijf beschikt over locatie Het Groene Schip aan de andere kant van het Noordzeekanaal. Beide terreinen bestaan uit enorme hoeveelheden vervuilde grond die in landschappelijke en recreatieve projecten zijn verwerkt. Rond Nauerna bestaan ernstige zorgen over het water dat vanuit het terrein naar het oppervlaktewater stroomde.

Ook deze locaties ontbreken op de officiële lijst. Nauerna staat er niet in. Assendelft staat er niet in. Afvalzorg staat er niet in. Het Groene Schip staat er niet in. Het Spaarndammerbos staat er niet in. En ook Aalsmeerderbrug ontbreekt. Daar werd in maart 2018 ongeveer 50.000 kubieke meter PFAS-houdende grond gestort die was vrijgekomen bij werkzaamheden voor een nieuwe busverbinding rond Schiphol. In de bestuurlijke communicatie werd dat omschreven als hergebruik in Haarlemmermeer. Volgens later onderzoek ligt die grond er nog steeds, ondanks dat beloofd was dat deze opslag tijdelijk zou zijn.

Amsterdamse Bos
Zelfs het Amsterdamse Bos ontbreekt. Daar zijn PFOS en PFOA in bodem en water aangetroffen en bestaat al jaren discussie over de mogelijke aanvoer vanuit de Haarlemmerringvaart. Ook de Ringvaart en gemaal Bolstra, waar sterk met PFOS belast water uit het Schipholgebied wordt afgevoerd, komen in de officiële lijst niet voor. Dit betekent niet automatisch dat al deze plekken volgens de formele definitie als aandachtlocatie moeten worden aangemerkt. Het betekent wel dat de regionale keten van bron, transport, opslag, toepassing en verspreiding volledig uit het landelijke overzicht verdwijnt.

De afwezigheid is des te opmerkelijker omdat de officiële lijst elders ruimhartig omgaat met vergelijkbare situaties. Het Leeuwarder Bos is opgenomen omdat PFOS en PFHxS zich vanaf de vliegbasis hebben verspreid. De omvang is daar nog onbekend en het onderzoek loopt nog. De overheid wacht dus kennelijk niet altijd tot iedere kubieke meter is afgeperkt voordat een locatie zichtbaar mag worden gemaakt.

Ook voormalige stortplaatsen staan op de lijst. Craijesteijn West en Craijesteijn Oost in Dordrecht zijn opgenomen vanwege PFOA-verontreiniging. Verder bevat de lijst locaties waar de bron nog niet vaststaat, waar het onderzoek onvolledig is of waar nog niet bekend is of sprake is van een onaanvaardbaar risico.

Dat maakt het moeilijk om de afwezigheid van Schiphol uitsluitend te verklaren met het argument dat het onderzoek nog loopt, de precieze omvang niet bekend is of de juridische status van afzonderlijke grondpartijen ingewikkeld ligt. Zulke onzekerheden verhinderden opname van andere locaties blijkbaar niet.

Vooral blusschuim
Het landelijke rapport meldt bovendien dat blusschuim verreweg de grootste categorie vormt. Van de 57 aandachtlocaties worden er 36 aan blusschuim gekoppeld. Daarbinnen gaat het onder meer om brandweeroefenplaatsen, defensieterreinen, luchthavens, kazernes en incidentbestrijding. Stortplaatsen en afvalverwerking vormen eveneens een afzonderlijke categorie. Schiphol past dus niet slechts een beetje binnen de gekozen systematiek. De luchthaven past er vrijwel naadloos in.

De verklaring kan gedeeltelijk in de opzet van de inventarisatie liggen. Rijkswaterstaat heeft niet zelf iedere bekende PFAS-locatie onderzocht. De gegevens zijn opgevraagd bij provincies en 29 grote gemeenten. De landelijke lijst is daarmee afhankelijk van wat de afzonderlijke overheden hebben aangeleverd, hoe ver hun onderzoek is gevorderd en welke locaties zij formeel als PFAS-aandachtlocatie erkennen.

Dat maakt de lijst minder tot een objectieve kaart van de Nederlandse PFAS-problematiek dan tot een kaart van wat bevoegde gezagen bereid of in staat zijn te melden. Wanneer een provincie geen locatie aanlevert, verdwijnt die locatie uit het landelijke beeld. Wanneer een gemeente vervuilde grond administratief behandelt als “nuttige toepassing”, een grondstroom of een afvalvraagstuk, hoeft de ontvangende plek kennelijk niet vanzelf als bodemverontreiniging terug te keren. Wanneer onderzoek jarenlang onvolledig blijft, kan dezelfde onzekerheid die aanleiding zou moeten zijn voor extra aandacht juist worden gebruikt om een locatie buiten de officiële categorie te houden.

Verdwijnmachine
Zo ontstaat een bestuurlijke verdwijnmachine. De PFAS is er wel. De grond is verplaatst. De watervervuiling wordt gemeten. De depots zijn zichtbaar. De vergunningen bestaan. De onderzoeken bestaan. Alleen in het landelijke overzicht ontbreekt de hele keten.

In de openbaar gemaakte spreadsheet staat onder het bevoegd gezag van de provincie Noord-Holland slechts één herkenbare locatie: ’s-Gravenlust 35 in Velsen-Zuid, een oefenplaats met blusschuim bij een brandweerlocatie. Voor deze plek vermeldt de lijst 25 kubieke meter grond en 6.000 kubieke meter grondwater boven het indicatieve niveau voor ernstige verontreiniging. Als oordeel staat genoteerd dat geen sprake is van een onaanvaardbaar risico.

Er is op basis van deze spreadsheet geen hard bewijs dat een ambtenaar of bestuurder bewust opdracht heeft gegeven om Schiphol weg te laten. De lijst bevat geen toelichting waarom de luchthaven en de ontvangende grondlocaties ontbreken. Een doelbewuste beschermingsoperatie kan daarom niet als vaststaand feit worden gepresenteerd. Maar politiek en bestuurlijk telt ook het resultaat.

En het resultaat is dat een onderneming met een omvangrijk en al jaren bekend PFOS-probleem ontbreekt op een officiële lijst die juist vliegvelden, blusschuimlocaties, stortplaatsen en verspreidingsgebieden zichtbaar zou moeten maken. Het resultaat is dat de overheid wel 25 kubieke meter vervuilde grond in Velsen-Zuid registreert, maar geen vermelding opneemt van de honderdduizenden tonnen PFAS-grondvoorraden op Schiphol.

Verontreiniging verspreidt zich
Het resultaat is dat Rotterdam Airport met naam, adres, volumes en risico’s in de tabel staat, terwijl Schiphol nergens wordt genoemd. Het resultaat is dat locaties waar Schipholgrond naartoe is gebracht buiten beeld blijven, waardoor niemand uit het officiële overzicht kan afleiden hoe de vervuiling zich over verschillende gemeenten heeft verspreid.

Of Schiphol bewust uit de wind wordt gehouden, kan met deze gegevens niet definitief worden bewezen. Dat de luchthaven door deze inventarisatie feitelijk uit de wind blijft, staat wel vast.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, de provincie Noord-Holland, de gemeente Haarlemmermeer en de andere betrokken gemeenten moeten daarom duidelijk maken welke locaties zij hebben onderzocht, welke locaties zij hebben aangeleverd en op grond van welke criteria de volledige Schipholketen buiten de lijst is gebleven.

Waarom staat Hangar 73 er niet op? Waarom ontbreken de tijdelijke gronddepots? Waarom ontbreekt de reinigingslocatie bij de Zwanenburgbaan? Waarom staan Nauerna en Het Groene Schip niet vermeld? Is Aalsmeerderbrug onderzocht? Is het Spaarndammerbos beoordeeld? Zijn de PFAS-metingen in het Amsterdamse Bos en de Ringvaart betrokken bij de inventarisatie? En staan deze locaties dan ten minste op de groslijst van 3.917 potentieel verontreinigde plekken of bij de 576 locaties die voor nader onderzoek zijn geprioriteerd?

Zolang die vragen onbeantwoord blijven, is de officiële lijst geen geruststelling maar een nieuw hoofdstuk in een bekend dossier. De vervuiling wordt niet ontkend. Zij wordt opgeknipt over juridische regimes, bestuurlijke bevoegdheden en administratieve categorieën, totdat de grootste vervuiler uit het totaalbeeld verdwijnt.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun.

Wat vindt u van dit artikel?

Klik op een ster om het stuk te waarderen

Gemiddeld 5 / 5. Aantal stemmen: 1

Nog geen stemmen. Geef als eerste uw mening!

FavoriteLoadingSla dit artikel op in uw favorieten

Geef een reactie

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd, maar wel gebruikt om een bevestigingslink te sturen. Zonder geldig e-mail adres ontvangt u deze link uiteraard niet. Na bevestiging wordt uw reactie geplaatst.

Translate