Terwijl het kabinet de wijziging van het Luchthavenverkeerbesluit (LVB) Schiphol zo snel mogelijk door de Eerste Kamer probeert te loodsen, komt langzaam boven water hoe kwetsbaar de juridische basis van dat besluit eigenlijk is.
Uit een vandaag vrijgegeven beslisnota blijkt dat minister van Infrastructuur en Waterstaat een opmerkelijke stap zet. Onder druk van vragen uit de Eerste Kamer wordt namelijk alsnog een kritische brief van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) meegestuurd naar de Kamer. Die brief bevat scherpe kanttekeningen bij de milieueffectrapportage (MER) die onder het nieuwe LVB ligt.
De openbaar gemaakte nota laat zien dat de fractie PRO in de Eerste Kamer expliciet heeft gevraagd om inzage in stukken die betrekking hebben op de juridische onderbouwing van het Schipholdossier. Daarbij ging het niet alleen om het advies van de landsadvocaat, maar ook om een brief die LVVN als wettelijk adviseur had gestuurd over het MER voor het nieuwe LVB.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stelt in de nota dat adviezen van de landsadvocaat niet openbaar worden gemaakt, zelfs niet vertrouwelijk. Om de Kamer toch enigszins tegemoet te komen worden slechts twee passages geciteerd. De veel interessantere brief van LVVN wordt echter wel meegestuurd als bijlage bij de beantwoording van de Kamervragen.
Geheim gehouden
Uit die brief blijkt direct waarom deze tot nu toe buiten beeld is gehouden door minister Karremans. De natuurdeskundigen van LVVN zetten namelijk vraagtekens bij vrijwel alle belangrijke natuurbouwstenen onder het nieuwe Schipholbesluit.
Al op het eerste punt ontstaat twijfel over de zogenoemde additionaliteitstoets. Dat is een juridische toets die nodig is om mitigerende maatregelen te mogen gebruiken bij stikstofberekeningen. Volgens LVVN voldoet de onderbouwing daar niet aan. Sterker nog: het ministerie vraagt zich openlijk af of het wel realistisch is om het LVB al in november 2026 in werking te laten treden als die onderbouwing nog moet worden gerepareerd.
Daar blijft het niet bij. Ook over de natuureffecten bestaat volgens LVVN veel onzekerheid. Het ministerie constateert dat onduidelijk is of het zogenoemde maatschappelijk verkeer wel of niet goed is meegenomen in de passende beoordeling.
Significante effecten niet uitgesloten
Bovendien blijkt uit de eigen gevoeligheidsanalyse dat significante negatieve effecten op beschermde natuur niet voor alle scenario’s kunnen worden uitgesloten. Juist dat punt is juridisch van groot belang. Wanneer significante effecten niet kunnen worden uitgesloten, mag een vergunning of besluit in beginsel niet worden vastgesteld zonder aanvullende onderbouwing.
Nog gevoeliger is de kritiek op de stikstofberekeningen. Voor het scenario van 478.000 vliegbewegingen, het aantal waarop het nieuwe LVB is gebaseerd, zijn volgens LVVN helemaal geen afzonderlijke Aerius-berekeningen uitgevoerd. In plaats daarvan zijn berekeningen voor een lager scenario van 460.000 vliegbewegingen opgeschaald naar 478.000. Het ministerie van Natuur vindt dat onvoldoende en verzoekt expliciet om aanvullende berekeningen uit te voeren voor het daadwerkelijke scenario dat in het besluit is vastgelegd.
Gevoelige zenuw
Daarmee raakt LVVN precies de gevoelige zenuw van het Schipholdossier. De luchthaven probeert al jaren een juridisch houdbare basis te vinden voor de stikstofuitstoot die met het enorme aantal vliegbewegingen gepaard gaat. De eerdere vergunning werd door de rechter vernietigd. Dat maakt nieuwe besluitvorming extra kwetsbaar. Als zelfs het eigen natuurministerie vraagt om aanvullende berekeningen, rijst de vraag hoe stevig de juridische fundering van het nieuwe LVB is.
Opvallender is wat LVVN schrijft over de route terug naar 500.000 vliegbewegingen. In het ontwerp-LVB heeft het kabinet een mechanisme opgenomen waarmee Schiphol in fasen weer zou kunnen groeien.
Volgens LVVN laat de natuurstudie echter zien dat negatieve effecten bij 500.000 vliegbewegingen niet kunnen worden uitgesloten. De huidige passende beoordeling kan daarom volgens het ministerie niet dienen als onderbouwing voor zo’n groeipad. Mocht groei ooit weer in beeld komen, dan zal daarvoor volgens LVVN een nieuwe passende beoordeling nodig zijn.
Vragen, vragen
Ook op andere punten zet het ministerie vraagtekens. Waarom wijken de nieuwe depositieberekeningen zo sterk af van eerdere berekeningen? Waarom zouden 500.000 vliegbewegingen in 2024 minder stikstof uitstoten dan eerder werd berekend voor een vergelijkbare situatie? Waar is de onderbouwing van het veronderstelde verband tussen vliegbewegingen en vogelaanvaringen? En waarom komen bepaalde conclusies over vogelpopulaties niet overeen met gegevens van Sovon – de belangrijkste kennisorganisatie voor vogelmonitoring? Het zijn fundamentele vragen over de betrouwbaarheid van de milieustudies waarop het kabinet zijn besluit baseert.
De timing van deze onthulling is opmerkelijk. Volgens de beslisnota wil het kabinet het ontwerp-LVB uiterlijk medio oktober bekrachtigen, zodat het vernieuwde besluit op 1 november 2026 in werking kan treden. De Eerste Kamer behandelt het dossier eind september in debat. Juist in die laatste fase duikt nu een advies op waarin een ander ministerie zware inhoudelijke bezwaren formuleert tegen de natuuronderbouwing van hetzelfde besluit.
Dat roept een ongemakkelijke vraag op. Hoe vaak heeft de minister de afgelopen jaren verzekerd dat de juridische basis van het Schipholbeleid zorgvuldig was onderzocht, terwijl binnen de rijksoverheid zelf zulke fundamentele twijfels bestonden?
Senaat nu aan zet
Voor bewoners en milieuorganisaties is deze brief waarschijnlijk een nieuwe aanwijzing dat het Schipholdossier nog altijd rust op een uiterst wankele juridische constructie. Voor senatoren wordt de brief vooral een test. Gaan zij akkoord met een besluit waarvan de eigen natuuradviseurs aangeven dat belangrijke onderbouwingen ontbreken of twijfelachtig zijn? Of eisen zij eerst antwoorden op de vragen die LVVN al maanden geleden stelde?
Die keuze wordt de komende weken bepalend. Want achter de technische discussies over Aerius, additionaliteit en passende beoordelingen schuilt een veel eenvoudiger kwestie: mag Nederland opnieuw luchtvaartbeleid vaststellen terwijl cruciale vragen over natuur en stikstof nog onbeantwoord zijn?
Sla dit artikel op in uw favorieten
Geef een reactie