De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) publiceerde een advies over systeemfalen in het leefomgevingsbeleid. Het rapport geeft een diagnose van wat er allemaal misgaat in het Nederlandse luchtvaartbeleid.
De Rli beschrijft het mechanisme dat de vliegindustrie in ons land al decennia tekent: een overheid die zich heeft vastgeklonken aan het bedrijfsleven, een politiek die economische groei tot hoogste waarde heeft verheven en gemeenschappen die structureel buitenspel worden gezet.
Het advies heet Falen en Opstaan, maar het beschrijft vooral hoe de overheid steeds opnieuw valt en weigert op te staan wanneer het om de luchtvaart gaat.
De raad begint met een observatie die voor Schiphol zeer herkenbaar is: decennialang beleid zonder resultaat. De tekst zegt letterlijk dat maatregelen “al decennialang niet het gewenste effect” hebben en dat problemen “voortduren”.
Grenzen opzoeken
Dat is de kern van het Schiphol‑dossier. Geluidsnormen die niet worden gehandhaafd, natuurregels die worden opgerekt, CO₂‑doelen die worden doorgeschoven, ultrafijnstof dat wordt genegeerd. Het rapport beschrijft een overheid die zijn eigen regels niet uitvoert en een bedrijfsleven dat de ruimte krijgt om de grenzen op te zoeken. Het is alsof de Rli de luchtvaartsector heeft ontleed zonder deze bij naam te noemen.
Het advies legt vervolgens uit hoe de overheid in veertig jaar tijd steeds meer is gaan denken en handelen als een bedrijf. Efficiëntie, budgetdiscipline, groei van het bbp: dat zijn de waarden die het beleid sturen. De raad schrijft dat deze benadering “schadelijke neveneffecten” heeft gehad, waaronder “vervuiling van het milieu, achteruitgang van water‑ en bodemkwaliteit, verlies van biodiversiteit”.
Dat is precies de lijst die je krijgt wanneer je de impact van Schiphol op de leefomgeving opsomt. De luchtvaart wordt hier niet expliciet genoemd, maar de beschrijving past als een maatwerkkostuum over het dossier. Het is de logica van het luchtvaartbeleid: economische belangen eerst, leefomgeving later — en meestal nooit.
Lobby
Het advies is scherp wanneer het gaat over de rol van het bedrijfsleven. De raad schrijft dat grote bedrijven via lobby strenge milieuregels weten tegen te houden of af te zwakken. Het is onmogelijk dit te lezen zonder te denken aan Schiphol, KLM, Iata, LVNL en de hele lobbymachine die al decennia de politieke besluitvorming domineert.
De Rli beschrijft een overheid die zich laat sturen door gevestigde belangen en die duurzame koplopers geen kans geeft. In de luchtvaart betekent dat dat innovaties die de sector werkelijk zouden kunnen veranderen — minder vliegen, andere mobiliteit, regionale alternatieven — nooit de ruimte krijgen. De raad brengt een heldere boodschap: de overheid heeft zich laten gijzelen door de vliegindustrie.
Het advies is ook een frontale kritiek op de manier waarop de overheid met gemeenschappen omgaat. De Rli schrijft dat gemeenschappen “al decennialang nauwelijks meer een rol spelen” en dat de overheid hen dwingt in “een niet‑passende mal”.
Schiphol
Dat is precies wat bewoners rond Schiphol (en andere vliegvelden) ervaren. Burgergroepen worden uitgenodigd voor participatie, maar krijgen geen inzicht in wat er met hun inbreng gebeurt. Ze worden geconfronteerd met procedures, eisen, formats, consultaties die niets veranderen aan de uitkomst. De raad beschrijft een overheid die burgers uitnodigt om mee te praten, maar niet om mee te beslissen.
Het advies gaat verder met een analyse van het gebrek aan slagvaardigheid bij de overheid. De Rli schrijft dat de overheid een risicomijdende cultuur heeft ontwikkeld en dat het ontbreekt aan faalruimte.
Dat is precies waarom Schiphol nooit wordt teruggebracht naar een juridisch houdbare omvang. De politiek durft geen keuzes te maken, omdat elke keuze pijn doet.
Verkokerd
De raad zegt dat de overheid verkokerd is, dat ze geen overzicht heeft, dat ze niet weet hoe beleid uitpakt in de praktijk. Dat is het Schiphol‑dossier in één zin: een overheid die zijn eigen systeem niet meer begrijpt en daardoor geen grip heeft op de sector die het zou moeten reguleren.
En dan komen de aanbevelingen. Die zijn niet geschreven voor Schiphol, maar ze zijn er wel op van toepassing.
De Rli zegt dat de overheid brede waardendialogen moet voeren. Dat betekent dat de overheid eindelijk moet erkennen dat luchtvaart niet alleen een economische waarde heeft, maar ook een waarde van gezondheid, natuur, leefbaarheid, klimaat.
De raad zegt dat gemeenschappen gelijkwaardig moeten worden betrokken. Dat betekent dat bewoners niet langer nietsbetekenende pionnen mogen zijn in een proces dat al is voorgekookt.
De raad zegt dat er gremia moeten komen waar overheid, bedrijfsleven en gemeenschappen samenkomen. Dat betekent dat de luchtvaarttafels van het verleden — waar alleen sector en overheid het voor het zeggen hadden — niet meer kunnen.
Niet kunnen kan niet meer
De raad zegt dat bedrijven in stelling moeten worden gebracht voor toekomstbestendige ontwikkeling. Dat betekent dat Schiphol en KLM niet langer mogen wegkomen met het argument dat krimp “niet kan”.
De raad zegt dat de overheid haar systemische vermogen moet versterken. Dat betekent dat het ministerie eindelijk moet ophouden met brandjes blussen en moet beginnen met het handhaven van de wet.
Het advies Falen en Opstaan is geen advies over de luchtvaartsector, maar het is wel een diagnose van het luchtvaartbeleid. Het laat zien dat de problemen rond Schiphol geen incidenten zijn, maar symptomen van een systeem dat al veertig jaar de verkeerde waarden centraal stelt. Het rapport zegt dat de overheid moet leren vallen en opstaan. In het luchtvaartdossier is de overheid vooral blijven liggen.
Sla dit artikel op in uw favorieten
Hoffie
Wie regeert er dus. De luchtvaart. We weten natuurlijk al lang dat we slappe regeringsleiders hebben. Dat maakt dit verhaal wel duidelijk. Bedankt hiervoor.
Ad
We zijn een filiaal van de ééndimensionaal gedreven en volstrekt falende V.S.
“vrienden”
Die pet past ons niet allemaal
Veertig jaar doormodderen is geen poldermodel meer. Wat ooit bedoeld was als een zorgvuldige manier om verschillende belangen bij elkaar te brengen, lijkt te zijn verworden tot een bestuurscultuur waarin overheid en sector innig vergroeid en diep verstrengeld zijn geraakt.
De overheid heeft in het luchtvaartdossier inmiddels een indrukwekkende verzameling petten opgebouwd: wetgever, aandeelhouder, beleidsmaker, regelgever, toezichthouder, subsidieverstrekker, onderhandelaar en participatiebegeleider. Een collectie waar menig pettenverzamelaar jaloers op zou zijn.
Alleen jammer dat de burger door dit pettenbos de bomen niet meer ziet — en zich steeds vaker afvraagt of er tussen al die petten überhaupt nog één zit die de burger beschermt.
Ook de taal vertelt een verhaal. Burgers worden gereduceerd tot ‘stakeholders’, alsof zij slechts één van de vele belangen aan tafel zijn, terwijl zij degenen zijn die de gevolgen van beleid dagelijks ervaren.
‘Participatie’ klinkt democratisch, maar verwordt te vaak tot pseudo-participatie: meepraten binnen kaders die al zijn vastgesteld, zonder wezenlijke invloed op de uiteindelijke keuzes.
Een volwassen democratie vraagt niet om minder overleg, maar om eerlijker overleg: met transparante keuzes, handhaving van regels en een overheid die voldoende afstand houdt tot partijen die zij behoort te reguleren.
Want wanneer één partij tegelijk speler, scheidsrechter, financier en mede-eigenaar van het speelveld is, wordt het voor de buitenwereld steeds moeilijker te begrijpen wie uiteindelijk het publieke belang bewaakt.
Rich
Wanneer massaclaim moet nu toch niet zo moeilijk zijn
Philip
Machtsmisbruik is dus niet alleen voor dictators met een oranje gezicht. Nederlandsche ministers zijn er ook in gepromoveerd 🤮
AANBEVELING 6
Top ambtenaren en ambtenaren op spilfuncties, denken dat ze vorsten zijn!
Zijn totaal vergeten dat ze er voor de burger zitten en ook door de burger worden betaald!
Niet zelden proberen lagere ambtenaren voorstellen tegen te houden, maar de vorsten zijn blind en doof.
Bijvoorbeeld de 478.000 vluchten, die helemaal niet passen! Of de Natuurvergunning!
Op korte termijn gaan er topambtenaren met pensioen, dat is wellicht een goed moment om die functies en contracten aan te passen.
Maximaal 5 jaar op zo’n functie!
Josje
Kleine correctie: het bedrijfsleven krijgt van de overheid niet alleen de ruimte om de grenzen op te zoeken, maar zelfs om die naar hartelust grof te overschrijden, dag in dag uit. Er is al tijden geen enkele controle of sanctie, buiten dat de normen zelf niet deugen. ‘Het ontbreekt aan faalruimte’, dat is wel een hele aparte invalshoek van het Rli. Burgers leven dag en nacht in die faalruimte. Ja, ministers en ambtenaren doen het in hun broek om te falen in de ogen van de luchtvaartlobby, en denken dat een onafhankelijke belangenafweging daarom gelijk staat aan falend beleid. Ondertussen mogen inwoners van Nederland die toevallig niet goedkoop vliegen als de grootste beleidsdoel zien gevolgen van die lafheid dragen.
rrustema
Nu raak ik het overzicht kwijt van alle rapporten en rechtspraak die samen optellen tot een onweerlegbaar sterk argument. Graag zou ik alles wat we via SchipholWatch lezen samengevat zien. Een zin of korte alinea per instituut, rapport, autoriteit en dat aan elkaar geschreven, alles gelinkt naar de bron.
HansB
Ik begin onderhand overtuigd te raken dat we voor wat betreft het luchtvaartbeleid in een autocratie leven. Je kan met feiten komen, met gewonnen rechtszaken, Den Haag legt ze vakkundig terzijde en gaat over tot de orde van de dag. (lees het behartigen van de belangen van de luchtvaart).
RB
Ik ondersteuning de vraag van RRUSTEMA. Er is nu genoeg feiten materiaal.
Nu kijken waar die feiten neergelegd kunnen worden.
Maar dat niet alleen, ook druk uitoefenen op alle partijen die – al dan niet juridisch – actie gaan ondernemen om dit proces van ‘net doen alsof’ te stoppen.
Terug naar af: welke belasting door vliegverkeer is te accepteren en wat niet.
Dat geldt overigens niet alleen voor de luchtvaart, maar ook voor veel andere zaken zoals de industrie, landbouw enz.
rrustema
Ik heb een poging voor een blogposting gedaan, maar ik zit niet genoeg in de materie zelf en mogelijk ook onvoldoende schrijftalent. Ben maar een volger van SchipholWatch. Zonder parate kennis om alles wat op de site staat aan elkaar te kunnen knopen in een lopend verhaal. Een soort ‘executive summary’ probeerde ik te schrijven. Maar er is genoeg materiaal, alles is te onderbouwen.
RB
Voor mij geldt hetzelfde. Volg het vliegverkeer al van voor de aanleg van de polderbaan. Toen kwam ik in de omgeving van Schiphol wonen. Ik heb zelfs nog een stukje Bulderbos.
Maar de materie rond vliegen is zo complex dat er voor een leek niet uit komen is. Steunen van organisaties als Schipholwatch is het enige wat je kan doen. Zelfs politieke keuzes bij het stemmen hebben geen of nauwelijks invloed.