Terwijl Brussel zich opmaakt voor de strengste milieustrafrechtelijke hervorming in twintig jaar, blijft het in Den Haag opvallend stil. De nieuwe EU‑richtlijn 2024/1203, die luchtvervuiling en andere ernstige milieuschade tot misdrijf verheft, moet uiterlijk op 21 mei 2026 zijn omgezet in nationale wetgeving.
Maar Nederland heeft nog geen wetsvoorstel ingediend, geen consultatie gepubliceerd en geen politieke richting gekozen. De luchtvaartsector, die door de richtlijn voor het eerst rechtstreeks onder het strafrecht valt, lijkt de onzichtbare rem op het proces.
De richtlijn is helder: ook activiteiten die binnen een nationale vergunning plaatsvinden kunnen strafbaar zijn wanneer ze strijdig zijn met Europese milieunormen. Dat raakt de luchtvaartsector in het hart.
Schiphol, KLM en brandstofleveranciers opereren al jaren in een juridisch grijs gebied waarin nationale uitzonderingsregimes de norm zijn. De EU maakt daar nu een einde aan.
Forse boetes en gevangenisstraffen
Het gebruik van sterk vervuilende kerosine, het langdurig overschrijden van emissienormen of het veroorzaken van ernstige gezondheidsschade kan straks leiden tot forse boetes en zelfs gevangenisstraffen voor bestuurders. Voor bedrijven kunnen de sancties oplopen tot tien procent van de wereldwijde omzet, een orde van grootte die voor KLM neerkomt op bedragen die het voortbestaan raken.
Juist daarom stokt de implementatie. Binnen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heerst grote terughoudendheid: de richtlijn doorbreekt het decennialange patroon waarin de luchtvaartsector een uitzonderingspositie geniet.
Het ministerie van Justitie vreest een lawine aan strafrechtelijke procedures zodra omwonenden en milieuorganisaties toegang krijgen tot dossiers die nu nog achter gesloten deuren blijven. De vergelijking met Tata Steel wordt intern al gemaakt, maar dan op nationale schaal en met een sector die politiek nog gevoeliger ligt.
Slechts werkgroepen
Ondertussen schuift Nederland richting de Europese deadline zonder zichtbare voortgang. Er is geen wetsvoorstel, geen parlementaire behandeling, geen duidelijk tijdpad. De enige activiteit speelt zich af in interdepartementale werkgroepen die vooral inventariseren welke risico’s de richtlijn met zich meebrengt voor industrie, landbouw en luchtvaart.
Inventariseren is echter geen implementeren. De Europese Commissie heeft al laten doorschemeren dat lidstaten die te laat zijn een inbreukprocedure kunnen verwachten. Nederland lijkt hard op weg om zich in dat rijtje te voegen.
De gevolgen van uitstel zijn groter dan een juridische tik op de vingers. Zolang Nederland de richtlijn niet omzet, blijft de luchtvaartsector opereren in een juridisch vacuüm waarin ernstige milieuschade niet effectief strafrechtelijk kan worden aangepakt.
Radicale verandering
Zodra de richtlijn wél wordt ingevoerd, verandert het speelveld radicaal. Dan kunnen omwonenden eindelijk gebruikmaken van het strafrecht om structurele vervuiling aan te kaarten. Dan worden bestuurders persoonlijk verantwoordelijk voor de gevolgen van hun bedrijfsvoering. Dan wordt luchtvervuiling niet langer een bestuurlijk dossier, maar een strafbaar feit.
De EU‑wet ligt klaar, de deadline nadert, en de juridische realiteit is onontkoombaar. Alleen Den Haag lijkt dat nog niet hardop te willen erkennen. Terwijl de rest van Europa zich voorbereidt op een nieuw tijdperk van milieustrafrecht, blijft Nederland hangen in politieke voorzichtigheid en sectorale gevoeligheden.
Sla dit artikel op in uw favorieten
dirk
Het word zoals gewoonlijk weer een eindeloos heen en weer gezijk waarer daadwerkellijk niets gebeurd en wij met de ellende opgezadeld worden , hetgeen iedere dag erger word. De rust en gezond leven is hier al decenia,s geleden omzeep geholpen en daaf veranderd de eu niets aan ,dit is een corupte lobby fabriek voor gewetenloze hebzuchtige hufters om hun zin door te drijven.
SK
Zouden de bestuursleden van LVNL zich realiseren dat zij ook strafrechtelijk zullen worden aangeklaagd?
Hieronder uit stuk van SW gisteren
Aan de bestuursleden wordt ieder afzonderlijk […] mandaat, volmacht en machtiging verleend om LVNL in en buiten rechte te vertegenwoordigen.” Daarmee wordt de wettelijke eis dat het bestuur gezamenlijk optreedt, in één beweging uitgehold.
De drie bestuursleden kunnen voortaan zelfstandig besluiten nemen die de hele organisatie binden.
Jean Pierre Millenaar
Wat zegt het MRS hierover ?
Strengere EU-regels, trage nationale doorwerking
Het artikel over EU-richtlijn 2024/1203 legt stevige accenten, maar enkele conclusies zijn nog niet hard te maken. De richtlijn versterkt weliswaar het milieustrafrecht, maar vergt eerst nationale implementatie en nadere uitwerking voordat sprake kan zijn van directe toepassing in sectoren zoals de luchtvaart.
De suggestie dat activiteiten binnen bestaande vergunningen “nu al strafbaar” worden, gaat juridisch te ver. Ook het ontbreken van een gepubliceerd wetsvoorstel betekent niet automatisch politieke vertraging; implementatie van EU-richtlijnen verloopt doorgaans gefaseerd en technisch van aard, met gebruikelijke interdepartementale afstemming, waardoor wetgevingsvoorstellen pas later in het proces zichtbaar worden.
Wat wél feitelijk is: met de implementatiedeadline in zicht is in Nederland nog geen openbaar wetsvoorstel of consultatie gepubliceerd, hetgeen vragen kan oproepen over de voortgang en de mate van transparantie van het proces.
Parallel hieraan wordt op EU-niveau gewerkt aan een verdere aanscherping van normen op het gebied van gezondheid en milieuschade, hetgeen op termijn ook implicaties kan hebben voor luchthavens zoals Schiphol Airport en regionale luchthavens.
Tegelijkertijd blijft er een structurele spanning bestaan tussen juridische kaders en de ervaren leefomgeving van omwonenden, waar effecten van geluid en emissies direct en cumulatief worden ervaren.
Rich
Wel raar dat ze altijd beste jongetje van klas willen zijn bij het schijnheilige af.
Altijd zeggen moet van Europa behalve nu
Kijken wat vvd nu weer uit hoge hoed tevoorschijn tovert om niet te hoeven handhaven
Winny Lieverst
De VVD wacht vast totdat de stikstofregels zijn aangepast, dan hoeft Nederland nu even niets te doen. Misschien volgt een kleine boete. Daarna. nog wat wazige berekeningen van de uitstoot en klaar is Kees. Ook zolang mogelijk rekken is een mogelijkheid of een uitzonderingspositie.
Nu even 478.000 vluchten en daarna doorgroeien naar 500.000. Wie let je wat!
Mike
Nederland en luchtvaartdossiers kennende, gokken ze waarschijnlijk weer op het oude liedje : tijd rekken.
Dus precies op 31 mei levert men het plan in met een tegenstrijdige inhoud.
Op elk verzoek vanuit Europa voegt men weer één item toe, zoals balanced approach, oude verworven rechten e.d. Daarna via Delta weer Amerika vragen om hulp. etc. etc.
Marcel
Exact dat is ook het eerste waar ik aan dacht. De politiek is inmiddels zo voorspelbaar met al dat gedraai en gelieg…. Ook hier zoeken ze weer naar geitenpaardjes, passen salami tactiek toe, vertragen het proces en beroepen zich op het sprookje dat innoveren en (niet bestaande) technologie het probleem zal gaan oplossen. De Politiek is de werkelijkheid volledig kwijt en ruikt het hele luchtvaart dossier erg naar corruptie!
Winny Lieverst
Ook bij de EU zitten ze met 2 petten op. De luchtvervuiling strafbaar maken staat toch eigenlijk haaks op het naleven van de Balanced Approach regels? In dat laatste wordt de luchtvaart m.i. gefaciliteerd
Hoe moeten ze dit nu weer dictatoriaal aanvliegen?
De EU gaat wel met de tijd mee, luchtvervuiling is één van de grootste risico’s voor de gezondheid van de mens. Kijk maar naar Aziatische landen waar mensen vaak niet naar buiten kunnen door de extreme smog. Buiten is niet normaal adem te halen.
Schone lucht en gezond drinkwater zijn cruciaal voor een mens.
Maar jullie hebben het over een richtlijn: kunnen ze zich hier weer onderuitdraaien?
Maaike
Jammer dat we ook op dit vlak Europa nodig hebben om ons en onze natuur te beschermen. Net zoals o.a. de stikstofproblematiek die zo lang genegeerd is dat het een crisis werd (en op welk vlak ook nu nog maar bar weinig gedaan wordt om het op te lossen).