Schiphols milieuschade kent duizenden slachtoffers – maar het systeem weigert erkenning

Wie rond Schiphol woont, heeft geen academische lezing nodig om te begrijpen wat slachtofferschap van milieucriminaliteit betekent. De stank, het ultrafijnstof, de slaapverstoring, de angst voor gezondheidsschade: het is dagelijkse realiteit.

Toch blijft het officiële verhaal hardnekkig hetzelfde: “er zijn geen slachtoffers”, “de normen worden gehaald”, “er is geen bewijs van gezondheidsschade”. Een kennissessie van Fonds Slachtofferhulp op 25 maart jongstleden liet zien hoe diep deze ontkenning zit – en hoezeer het recht, de politiek en de luchtvaartsector samen een systeem vormen dat slachtoffers structureel onzichtbaar maakt.

Criminoloog Antony Pemberton (KU Leuven) legde uit dat het woord slachtoffer oorspronkelijk “offerdier” betekent. In het Schiphol-dossier is dat geen metafoor maar een treffende beschrijving. Omwonenden worden geofferd voor het economisch belang van een luchthaven die al decennia boven de wet opereert. De staat verdedigt die positie alsof het een natuurwet is. Slachtoffers staan er alleen voor, gevangen tussen een civiel recht dat te duur is, een bestuursrecht dat niet handhaaft en een strafrecht dat weigert te erkennen dat langdurige vervuiling ook een vorm van geweld is.

Geen ideaal slachtoffer
Precies daar wringt het: milieuschade rond Schiphol past niet in het stereotype van het “ideale slachtoffer”. Er is geen overval, geen dader die ‘s nachts door een steegje sluipt. De dader is een bedrijf, al dan niet met een vergunning, een ministerie dat wegkijkt, een politiek die de sector beschermt. De schade is diffuus, langdurig en vaak pas jaren later zichtbaar. En dus concludeert het systeem: geen duidelijk moment, geen duidelijk causaal verband, dus geen slachtoffer. Het is een juridische truc die al decennia wordt gebruikt om de gevolgen van luchtvaart te bagatelliseren.

Advocaat Arlette Schijns (Beer Advocaten) wees op een pijnlijk punt: de informatie die slachtoffers nodig hebben om hun schade te bewijzen, ligt volledig in handen van de veroorzaker. Schiphol, KLM, het ministerie – zij beschikken over de data, de metingen, de modellen. Omwonenden moeten het doen met wat er wordt vrijgegeven, vaak pas na jaren procederen. Het is een schoolvoorbeeld van epistemisch onrecht: de mensen die de schade dragen, worden niet erkend als betrouwbare bron van kennis over hun eigen situatie.

De parallellen met de huidige strafrechtelijke aangiftes tegen Schiphol zijn onmiskenbaar. Vele honderden omwonenden hebben melding gedaan van structurele normoverschrijdingen, illegale nachtvluchten, ultrafijnstofblootstelling en gezondheidsschade. Maar het Openbaar Ministerie aarzelt, het ministerie bagatelliseert, en Schiphol ontkent.

Twijfel zaaien
De sector speelt het bekende spel: twijfel zaaien, causaliteit betwisten, verantwoordelijkheid verschuiven. Ondertussen stapelen de studies zich op, van het RIVM tot de Gezondheidsraad, maar de overheid blijft doen alsof de wetenschap “nog niet rond” is.

Wat de kennissessie vooral duidelijk maakte, is dat slachtoffers van Schiphol niet alleen strijden tegen vervuiling, maar ook tegen een systeem dat hen voortdurend in de verkeerde rol duwt. Ze worden criticus wanneer ze gehoord willen worden, slachtoffer wanneer ze uitgeput raken, redder wanneer ze het werk van de overheid moeten overnemen. Het is een strijd die niet alleen fysiek en juridisch is, maar ook psychologisch.

De vergelijking met MH17, die tijdens de sessie werd gemaakt, is confronterend. Daar werd een uitzonderlijke infrastructuur opgetuigd: één rechtsbijstandsteam, toegang tot bewijs, uitgebreide communicatie, ruimte voor spreekrecht. Niet omdat het recht dat vanzelf bood, maar omdat de urgentie onmiskenbaar was. Rond Schiphol is die urgentie er óók – alleen weigert de overheid dat te erkennen. Alsof duizenden mensen die dagelijks worden blootgesteld aan schadelijke stoffen minder recht hebben op bescherming dan slachtoffers van andere misdrijven.

‘Wij gaan winnen’
De rode draad is helder: Schiphol produceert slachtoffers, maar het systeem weigert ze te zien. Niet omdat ze er niet zijn, maar omdat hun erkenning het fundament van het luchtvaartbeleid zou ondermijnen. Want wie slachtoffers erkent, moet handelen. Handhaven. Ingrijpen. Krimpen.

De deelnemers aan de kennissessie sloten af met woorden als strijd, erkenning, rechtvaardigheid en verbondenheid. En één zin die perfect past bij de situatie rond Schiphol: wij gaan dit winnen. Niet omdat de overheid ons beschermt, maar omdat we elkaar gevonden hebben – en omdat de waarheid uiteindelijk sterker is dan welk lobbyverhaal ook.

Sla dit artikel op in uw favorieten