Minister en Schiphol vallen rechtbank aan, maar argumenten blijken juridische kletspraat

In de slepende strijd om de natuurvergunning van Schiphol hebben zowel de minister van Landbouw als de luchthaven zelf hoger beroep ingesteld tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Holland. Natuurorganisaties reageren.

De rechtbank oordeelde dat Schiphol geen recht heeft op de enorme stikstof- en geluidsruimte die het bedrijf al jaren claimt. MOB, Milieudefensie en Greenpeace hebben nu hun schriftelijke reactie ingediend. Die leest als een minutieuze ontmanteling van de redeneringen van zowel de overheid als Schiphol.

Een van de centrale geschilpunten is de vraag welke oude milieutoestemming als referentie moet dienen bij de beoordeling van de natuurvergunning. De minister en Schiphol proberen de rechtbank te corrigeren door te stellen dat het oude Aanwijzingsbesluit uit 2000 leidend moet zijn, omdat dat besluit minder vliegtuigbewegingen toestond dan het Luchthavenverkeerbesluit 2008. Minder vluchten zou automatisch minder schade betekenen, zo luidt hun redenering.

Haaks op vaste rechtspraak
De milieuorganisaties leggen uit dat deze gedachtegang haaks staat op vaste rechtspraak. Niet het aantal toegestane activiteiten bepaalt de referentie, maar het daadwerkelijke effect op Natura 2000-gebieden.

Een bedrijf kan meer activiteiten uitvoeren en tóch minder schade veroorzaken; het gaat om de emissies en verstoringen, niet om de aantallen. Uit de passende beoordeling blijkt bovendien dat Schiphol onder het LVB2008 op sommige Natura 2000-gebieden juist minder geluidsverstoring veroorzaakt dan onder het Aw2000. De rechtbank paste deze logica correct toe door voor geluid het LVB2008 als referentie te nemen.

Nalatigheid
Schiphol beweert dat verschillende referentiesituaties per verstoringsfactor “onwerkbaar” zouden zijn. Maar die vermeende onwerkbaarheid is het directe gevolg van het feit dat Schiphol jarenlang heeft nagelaten natuurvergunningen aan te vragen bij projectwijzigingen.

Als Schiphol dat wel had gedaan, was er één actuele natuurvergunning geweest die alle verstoringsfactoren dekte. De huidige versnippering is dus geen juridisch probleem, maar een bestuurlijke erfenis van Schiphols eigen nalatigheid.

Wel echte verplichting
Een tweede opmerkelijk punt is Schiphols stelling dat de verplichting om walstroom en preconditioned air (pca) te gebruiken geen echte verplichting zou zijn geweest. De rechtbank wees er al op dat het LVB2008 glashelder voorschreef dat per 1 januari 2010 minstens zestig procent van de afhandelingsplaatsen moest zijn uitgerust met walstroom en pca, en dat piloten deze voorzieningen moesten gebruiken zodra ze beschikbaar waren. De ILT handhaaft hierop en rapporteert jaarlijks over afwijkingen.

Toch claimt Schiphol in de referentiesituatie een hoeveelheid NO_x-uitstoot die totaal niet strookt met de reductie die het LVB2008 zelf als doelstelling formuleerde. De milieuorganisaties noemen die claim dan ook niet alleen ongeloofwaardig, maar ook juridisch onhoudbaar.

Totale project beoordelen
Het meest fundamentele geschil draait om de vraag of bij een wijziging van een project alleen die wijziging moet worden beoordeeld, of het hele project zoals het na de wijziging wordt voortgezet.

De Afdeling bestuursrechtspraak heeft in de Rendac-uitspraak ondubbelzinnig bepaald dat het hele project moet worden beoordeeld. De minister en Schiphol proberen nu terug te keren naar de oude lijn, waarin alleen de uitbreiding werd getoetst.

De milieuorganisaties laten zien dat deze poging geen steun vindt in de Europese rechtspraak. Het Hof van Justitie heeft in meerdere arresten, waaronder het PAS-arrest, het Eco-Advocacy-arrest en het AquaPri-arrest, duidelijk gemaakt dat een wijziging van een project leidt tot een nieuw project dat integraal moet worden beoordeeld.

Eerdere beoordelingen mogen alleen worden gebruikt als ze volledig, nauwkeurig, definitief én nog actueel zijn. Dat is bij Schiphol onmogelijk, omdat de oude toestemmingen geen natuurvergunningen zijn en dus nooit aan de eisen van de Habitatrichtlijn hebben voldaan.

Daar komt bij dat de Afdeling zelf heeft bepaald dat lopende procedures volgens het nieuwe beoordelingskader moeten worden behandeld. Zelfs als de Afdeling zou willen terugkomen op de Rendac-lijn, dan mag dat niet in deze zaak. Terugwerkende kracht zou de rechtszekerheid volledig ondermijnen.

Geen ruimte
De schriftelijke uiteenzetting van de milieuorganisaties laat weinig heel van de argumenten van de minister en Schiphol. De kern van hun betoog is dat de rechtbank de juiste juridische maatstaven heeft toegepast, dat Schiphol jarenlang heeft nagelaten de vereiste natuurvergunningen aan te vragen en dat de Europese rechtspraak geen ruimte laat voor de beperkte toets die Schiphol en de minister voorstaan.

De milieuorganisaties vragen de Raad van State dan ook om de uitspraak van de rechtbank te bevestigen. Daarmee zou opnieuw worden vastgesteld dat Schiphol niet boven de wet staat, maar zich net als ieder ander bedrijf moet houden aan de regels die Natura 2000-gebieden beschermen.

Sla dit artikel op in uw favorieten