Rechtbank haalt ook streep door weigering handhaving Lelystad Airport

De luchtvaartlobby kan het vergeten: drie rechtbankvonnissen in één week hebben het sprookje van “groei eerst, vergunning later” finaal doorgeprikt. Wat jarenlang politiek werd weggemoffeld, is nu onontkoombaar geworden: de regionale luchthavens opereren op drijfzand.

De rechtbank Gelderland heeft deze week een reeks uitspraken gedaan die het luchtvaartbeleid van het kabinet tot op het bot fileren. Waar eerder al duidelijk werd dat Rotterdam The Hague Airport en Eindhoven Airport niet langer kunnen schuilen achter oude toestemmingen, is nu ook Lelystad Airport hard geraakt.

De staatssecretaris moet opnieuw beoordelen of hij moet handhaven tegen de uitbreiding van het vliegveld, omdat zijn eerdere afwijzing van de handhavingsverzoeken ondeugdelijk was. Daarmee stort een zorgvuldig opgebouwd politiek bouwwerk in elkaar: het gedoogbeleid rond regionale luchthavens blijkt juridisch onhoudbaar.

Bij Rotterdam en Eindhoven maakte de rechtbank al korte metten met het idee dat historische rechten voldoende zouden zijn om groei te legitimeren. De rechters oordeelden dat er geen sprake is van “één-en-hetzelfde project” en dat nieuwe natuurvergunningen noodzakelijk zijn.

Onbevoegd
De maatwerkvoorschriften waarmee de minister de stikstofuitstoot probeerde te reguleren, bleken onbevoegd opgelegd. De belangenafweging was gebrekkig, de juridische basis wankel en de tijdsduur van meer dan tweeënhalf jaar zonder definitieve vergunning onaanvaardbaar.

De uitspraak over Lelystad Airport past naadloos in dat patroon. Ook hier stelde de staatssecretaris dat handhaven “te grote gevolgen” zou hebben voor de exploitatie van het vliegveld, maar de rechtbank prikt die redenering door op verzoek van Stichting Red de Veluwe.

De aanvraag voor een natuurvergunning ligt al sinds 2015 op tafel en is elf jaar later nog steeds niet definitief. Dat tijdsverloop kan niet langer dienen als excuus om niet te handhaven. De rechters verplichten de staatssecretaris om binnen acht weken opnieuw te beslissen, zonder zich te verschuilen achter hypothetische toekomstige vergunningen.

De gevolgen reiken verder dan de drie luchthavens afzonderlijk. De uitspraak over Lelystad raakt direct aan het politieke hart van het Luchthavenbesluit Lelystad, dat al jaren als een spookdossier door Den Haag waart.

Het besluit is gebouwd op de aanname dat de uitbreiding juridisch te legaliseren zou zijn, dat de natuurvergunning slechts een formaliteit was en dat de staatssecretaris met wat bestuurlijke behendigheid de weg kon vrijmaken voor vakantievluchten.

Geen geloofwaardigheid meer
De rechtbank trekt nu de bodem onder die strategie vandaan. Een luchthavenbesluit dat leunt op een vergunning die elf jaar na aanvraag nog steeds niet bestaat, verliest zijn geloofwaardigheid. De rechters maken duidelijk dat de overheid niet langer kan doen alsof de juridische basis vanzelf wel een keer komt.

Daarmee komt het hele Luchthavenbesluit in een politiek vacuüm terecht: een besluit dat uitbreiding mogelijk maakt, maar geen wettelijke grondslag heeft om die uitbreiding te dragen.

In Den Haag wordt al jaren geprobeerd om Lelystad politiek overeind te houden door het dossier te depolitiseren, te vertragen of te parkeren tot “betere tijden”. Maar de rechtbank dwingt nu een keuze af die niet langer kan worden uitgesteld.

Of de staatssecretaris handhaaft en erkent dat Lelystad zonder vergunning geen uitbreidingsruimte heeft, of hij probeert alsnog een vergunning te verlenen en moet dan publiekelijk uitleggen waarom stikstofruimte die volgens ecologen nodig is voor natuurherstel, toch naar een vakantievliegveld zou moeten gaan.

Politiek explosief
Beide routes zijn politiek explosief. Het Luchthavenbesluit, ooit bedoeld als sluitstuk van een soepel uitbreidingsproces, verandert door deze uitspraak in een juridisch risico en een electorale last.

De rechtbank heeft daarmee niet alleen een juridische correctie uitgevoerd, maar ook de politieke illusie doorgeprikt dat Lelystad Airport met wat geduld en bestuurlijke creativiteit alsnog open kan. Het besluit dat ooit de toekomst van de luchtvaart moest veiligstellen, dreigt nu zelf het eerste slachtoffer te worden van een realiteit waarin de wet eindelijk zwaarder weegt dan de wens om meer vliegtuigen te laten opstijgen.

De drie uitspraken samen vormen een duidelijke lijn: de rechterlijke macht accepteert niet langer dat luchthavens opereren of uitbreiden zonder geldige natuurvergunning. De tijd van gedogen, uitstellen en juridisch knutselen is voorbij.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun. Doneer aub als u wat missen kunt.

Sla dit artikel op in uw favorieten