Minister van KLM-zaken? Vragen over Karremans’ oude bedrijf verdienen een antwoord

In Den Haag bestaat een beproefd recept om discussies over belangenverstrengeling weg te werken. Daarom plaatste minister Vincent Karremans zijn bedrijf Magnet.me ‘op afstand’. Dat bedrijf pronkt met KLM als prominente klant.

Bewindspersonen met zakelijke belangen, brengen die doorgaans onder in een stichting, verklaren vervolgens dat alles volgens de regels is geregeld, en verwachten dan dat niemand nog vragen stelt. Het probleem is dat zorgvuldig bestuur niet ophoudt waar de juridische minimumvereisten zijn afgevinkt. Daar begint het juist.

Dit blijkt ook uit de situatie rond minister Vincent Karremans. De VVD-bewindsman heeft volgens eerdere berichtgeving zijn belangen in recruitmentplatform Magnet.me op afstand geplaatst via een stichting. Daarmee zou iedere directe vermenging van publieke en private belangen zijn voorkomen. Dat is een relevante stap. Maar het is niet hetzelfde als volledige transparantie.

Geldstroom vanuit KLM
Intussen valt op dat Magnet.me zich presenteert met een reeks grote werkgevers, waaronder KLM. De luchtvaartmaatschappij wordt prominent genoemd tussen de bedrijven die gebruikmaken van het platform. Zodat er dus sprake is van een geldstroom van KLM naar het op afstand gezette bedrijf van de minister.

De vraag is nadrukkelijk niet of hier sprake is van ongeoorloofde beïnvloeding. Daarvoor is geen bewijs. De vraag is of de situatie niet juist aanleiding geeft tot extra openheid. Want KLM is niet zomaar een willekeurige onderneming voor Karremans. Het is een bedrijf waarvan de toekomst in hoge mate afhankelijk is van politieke besluitvorming over luchtvaartbeleid, Schiphol, milieuvoorschriften, geluidsnormen, stikstofbeperkingen en handhaving. Op al die terreinen speelt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een centrale rol.

Dat maakt de zichtbare aanwezigheid van KLM op een platform dat door de huidige minister is opgericht en waarvan de belangen slechts “op afstand” zijn geplaatst op zijn minst opmerkelijk. Niet dat daarmee automatisch iets mis zou zijn, maar juist bij gevoelige dossiers dient de schijn van afhankelijkheid of verwevenheid zoveel mogelijk worden voorkomen.

Wie o wie?
Daar komt nog iets bij. Het begrip ‘op afstand geplaatst’ klinkt mooi, maar zegt weinig zolang onduidelijk is hoe die afstand er concreet uitziet. Wie vormen het bestuur van de stichting? Hoe zijn ze geselecteerd? Welke waarborgen bestaan er dat de voormalige eigenaar geen invloed meer heeft op strategische keuzes? Welke economische belangen houden verband met de toekomstige prestaties van het bedrijf? Op basis van de beschikbare informatie zijn die vragen niet te beantwoorden.

Juist daarom zouden journalisten en Kamerleden moeten doorvragen. Niet om een rookgordijn van verdachtmakingen op te trekken, maar om via transparantie speculatie te voorkomen. Een overheid die van burgers verwacht dat zij vertrouwen hebben in het openbaar bestuur, moet bereid zijn om die vragen zonder aarzeling te beantwoorden.

Opmerkelijk genoeg gebeurt bij de luchtvaart vaak het tegenovergestelde. Zodra er vragen worden gesteld over bestuurlijke nabijheid tussen overheid en sector, zoals bij de gemeente Haarlemmermeer meer dan eens het geval is, volgt steevast het antwoord dat alles juridisch correct is geregeld. Alsof dat het einde van de discussie is. Terwijl de essentie van goed bestuur juist is dat niet alleen feitelijke belangenverstrengeling wordt vermeden, maar ook de schijn daarvan.

Invloed KLM
En precies daar wringt het. KLM is al decennia een van de invloedrijkste bedrijven van Nederland. Het concern beschikt over directe toegang tot politiek en bestuur, wordt structureel betrokken bij beleidsvorming en krijgt in veel dossiers een uitzonderlijke positie. Tegen die achtergrond mag van een minister die over luchtvaart gaat worden verwacht dat volledige helderheid bestaat over eventuele raakvlakken met ondernemingen waarmee hij zakelijk verbonden is of is geweest.

Misschien blijkt uiteindelijk dat er niets aan de hand is. Misschien is de scheiding tussen Karremans en Magnet.me volledig en waterdicht. Maar dan zou openbaarmaking van de relevante constructies, bestuurders en waarborgen een eenvoudige formaliteit moeten zijn.

Terwijl omwonenden van Schiphol jarenlang peperdure juridische procedures moeten voeren om de overheid aan zijn eigen regels te houden, lijkt de bestuurlijke wereld rond politiek, bedrijfsleven en luchtvaart nog altijd opvallend klein. En juist in die kleine wereld is niet alleen integriteit van belang, maar ook zichtbare onafhankelijkheid.

Sla dit artikel op in uw favorieten