Terwijl Schiphol trots bezoekers rondleidt langs de nieuwe PFAS-reinigingsinstallatie, voltrekt zich op de achtergrond een verdwijntruc die 50.000 ton zwaar vervuild gifslib terecht doet komen in de gemeente Hollands Kroon.
Van de – tot nu toe bekende – 200.000 ton PFAS-verontreinigde grond die op en rond de luchthaven ligt opgeslagen, kan volgens Schiphol ongeveer driekwart worden gereinigd en hergebruikt. Maar een kwart blijft achter als slib met hoge concentraties PFAS: zo’n 50.000 ton restafval, ofwel zo’n 2.000 vrachtwagens. Dat afval verdwijnt natuurlijk niet, maar wordt afgevoerd naar een afvalverwerker in Middenmeer, in de gemeente Hollands Kroon.
Dat roept de vraag op of Schiphol werkelijk een milieuprobleem aan het oplossen is, of het vooral aan het verplaatsen is?
De vervuiling rondom Schiphol is grotendeels ontstaan door het gebruik van PFAS-houdend blusschuim bij brandbestrijding en oefeningen. Jarenlang werden deze middelen beschouwd als een wondermiddel.
Forever chemicals
Inmiddels is duidelijk dat de keerzijde enorm is. PFAS behoren tot de meest persistente stoffen die de mens ooit heeft ontwikkeld. Ze breken vrijwel niet af, verspreiden zich gemakkelijk via bodem en water en hopen zich op in planten, dieren en mensen. Niet voor niets worden PFAS wereldwijd steeds vaker aangeduid als ‘forever chemicals’.
Dat Schiphol nu een installatie heeft gebouwd om vervuilde grond te wassen, is an sich positief. Maar het proces vernietigt de PFAS niet. Het concentreert de vervuiling in het slib. Na het wassen blijft immers 50.000 ton PFAS-houdend slib over dat ergens moet worden opgeslagen of verwerkt. En precies daar begint de discussie pas echt.
Voor inwoners van Hollands Kroon – en met name de woonkern Middenmeer – moet de mededeling uit een artikel van MeerRadio alle alarmbellen doen rinkelen. Zij krijgen één van de grootste geconcentreerde PFAS-reststromen van Nederland binnen hun grenzen.
Schadelijk voor mens en milieu
De vraag is hierbij niet of het slib volgens de regels wordt opgeslagen. De vraag is wat de gevolgen zijn wanneer opslag tientallen jaren lang moet plaatsvinden. PFAS staat er juist om bekend dat het nauwelijks afbreekt en zich gemakkelijk verspreidt naar bodem, sloten, oppervlaktewater en uiteindelijk grondwater. Het RIVM noemt PFAS mobiel, persistent en potentieel schadelijk voor mens en milieu.
Middenmeer ligt midden in een gebied waar landbouw, waterbeheer en leefomgeving nauw met elkaar verweven zijn. Zodra PFAS in het watersysteem terechtkomt, is het praktisch onmogelijk om de vervuiling terug te draaien. Deskundigen wijzen er al jaren op dat voorkomen veel eenvoudiger is dan saneren.
De discussie over PFAS onder deskundigen gaat al lang niet meer alleen over milieuvervuiling. Het gaat ook over volksgezondheid. Volgens het RIVM kunnen bepaalde PFAS het immuunsysteem aantasten, schadelijk zijn voor de voortplanting en ontwikkeling van ongeboren kinderen, zich ophopen in het menselijk lichaam en mogelijk kanker veroorzaken. PFAS zijn inmiddels bij vrijwel alle Nederlanders in het bloed aantoonbaar.
Kanker
Ook de GGD noemt een reeks mogelijke gezondheidseffecten, waaronder effecten op lever, cholesterol, zwangerschap, schildklier en immuunsysteem. Onderzoek laat bovendien verbanden zien tussen langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS en nier- en zaadbalkanker.
Het probleem is niet dat iemand die morgen langs een opslaglocatie fietst direct ziek wordt. Het probleem is de optelsom van jarenlange blootstelling. PFAS stapelt zich op. Wat vandaag in het milieu terechtkomt, kan over tientallen jaren nog steeds aanwezig zijn.
Opmerkelijk is dat de lusten en lasten opnieuw uit elkaar lijken te worden getrokken. Schiphol profiteert van een oplossing waarmee het vliegveld zijn bouwprojecten kan voortzetten en zijn terreinen kan saneren. De vervuilde reststroom wordt vervolgens buiten de regio gestort.
Dat patroon kennen omwonenden van Schiphol inmiddels maar al te goed. Geluid, uitstoot en gezondheidsrisico’s worden regelmatig afgewenteld op anderen. Nu lijkt hetzelfde te gebeuren met PFAS.
Middenmeer word wakker!
De inwoners van Hollands Kroon mogen zich daarom afvragen welke garanties er bestaan voor de komende decennia. Hoe wordt voorkomen dat PFAS uit het slib in bodem of water terechtkomt? Hoe lang blijft het materiaal opgeslagen? Wat gebeurt er als opslagvoorzieningen ooit beschadigen? Wie draait op voor eventuele toekomstige sanering? En waarom wordt een probleem dat op Schiphol is ontstaan verplaatst naar een andere gemeente?
Dit zijn logische vragen bij een stofgroep waarvan overheid en wetenschap juist zeggen dat verspreiding zoveel mogelijk moet worden voorkomen.
De nieuwe installatie levert mooie beelden op van draaiende zeven, spoelinstallaties en teruggewonnen zand. Maar achter de technologische etalage schuilt een rauwe werkelijkheid: het PFAS verdwijnt niet.
Van de 200.000 ton vervuilde grond blijft uiteindelijk ongeveer 50.000 ton geconcentreerd PFAS-afval over. Dat afval moet ergens blijven. Voorlopig lijkt Hollands Kroon die eer te krijgen.
De vragen die bestuurders in Middenmeer zich moeten stellen zijn eenvoudig. Accepteert de gemeente een erfenis van Schiphol die mogelijk nog generaties zichtbaar blijft in bodem, water en leefomgeving? Of wordt eerst onomstotelijk bewezen dat deze opslag geen enkel risico oplevert voor inwoners, landbouw en drinkwaterbronnen? Want de geschiedenis van PFAS leert één ding: zodra deze stoffen in het milieu terechtkomen, blijkt ‘tijdelijk’ vaak een ander woord voor ‘permanent’.
Sla dit artikel op in uw favorieten
Geef een reactie