Excuses zijn welkom, maar wat wij bewoners nodig hebben is ander luchtvaartbeleid

De evaluatie van het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel Schiphol bevat een opmerkelijke aanbeveling. De onderzoekers adviseren de overheid om te erkennen dat omwonenden jarenlang onvoldoende rechtsbescherming hebben gehad en daarvoor excuses aan te bieden. Dat advies is terecht.

Sterker nog: een excuus is het minimale wat van een fatsoenlijke overheid mag worden verwacht wanneer zij zelf moet vaststellen dat een stelsel zestien jaar lang zonder volledige juridische basis heeft gefunctioneerd en dat bewoners daarvoor hebben moeten lijden.

Maar laten we ook eerlijk zijn: een excuus zonder koerswijziging is waardeloos. De afgelopen jaren zijn niet ontspoord door een ongelukkige communicatiefout, een bestuurlijk misverstand of een administratieve vergissing. Het probleem zit veel dieper.

Decennialang is bewust gekozen voor beleid waarin de groei van Schiphol centraal stond en waarin natuur, klimaat, gezondheid en leefbaarheid telkens moesten wijken zodra zij in de weg stonden. De huidige crisis rond Schiphol is geen ongeluk. Het is het directe gevolg van politieke keuzes.

Vertrouwen ernstig beschadigd
Dat is precies wat uit de evaluatie naar voren komt. De onderzoekers constateren dat omwonenden onvoldoende zijn beschermd tegen vliegtuighinder, dat de hinderbeleving is toegenomen, dat de juridische bescherming tekortschiet en dat het vertrouwen tussen overheid, sector en omgeving ernstig is beschadigd.

Een excuus verandert geen van die feiten. Voor bewoners in onder meer Uithoorn, Aalsmeer, Amstelveen, Badhoevedorp, Rijsenhout, Castricum of Assendelft maakt het weinig verschil of een minister zijn spijt betuigt zolang de vliegtuigen dezelfde routes blijven vliegen, de nachtrust wordt verstoord en de gezondheidsrisico’s blijven bestaan.

Voor natuurgebieden maakt een excuus evenmin verschil zolang de stikstofuitstoot doorgaat. Voor het klimaat verandert er niets zolang de luchtvaartsector grotendeels buiten schot blijft bij de noodzakelijke emissiereducties.

Wat ná de excuses?
De vraag is daarom niet of excuses nodig zijn. De vraag is wat er ná die excuses gebeurt. En precies daar wringt het. Want dezelfde minister die binnenkort misschien wel een mea culpa uitspreekt, probeert tegelijkertijd een nieuw Luchthavenverkeerbesluit door te drukken waarin de huidige situatie grotendeels wordt gelegaliseerd.

De juridische problemen die jarenlang zijn ontstaan doordat Schiphol buiten de wettelijke kaders opereerde, worden niet opgelost door de luchthaven terug te brengen binnen de oude grenzen. De gekozen route bestaat er juist uit de grenzen aan te passen aan de ontstane praktijk. Hogere geluidsnormen, nieuwe berekeningsmethoden en een herschikking van beschermingsmechanismen moeten ervoor zorgen dat wat jarenlang problematisch was alsnog juridisch acceptabel wordt gemaakt.

Dat is geen herstel van vertrouwen. Dat is bestuurlijk witwassen. Een overheid die werkelijk lessen trekt uit de evaluatie zou beginnen met een andere vraag. Niet: hoe legaliseren we de bestaande situatie? Maar: hoe zorgen we ervoor dat bewoners wél worden beschermd, wel kunnen slapen en niet ziek worden van de vieze uitstoot?

Beleid voor mensen
Dat vereist beleid dat niet langer uitsluitend naar modellen kijkt, maar naar mensen. Beleid dat niet langer alleen rekent aan geluidcontouren, maar ook rekening houdt met rust, gezondheid en leefkwaliteit. Beleid dat de natuur niet behandelt als een juridisch obstakel dat moet worden omzeild. Beleid dat klimaat niet ziet als een voetnoot onder een groeimodel uit de vorige eeuw.

De evaluatie bevat daarvoor zelfs aanknopingspunten. De onderzoekers stellen voor om concrete doelen te formuleren voor vermindering van het aantal ernstig gehinderden, om de betekenis van gelijkwaardigheid opnieuw te bekijken en om nadrukkelijker rekening te houden met bredere leefomgevingseffecten. Dat is een begin.

Maar zolang het kabinet tegelijkertijd doorgaat met het juridisch dichtmetselen van de huidige situatie, blijft het bij woorden.

Dwarsliggers
Excuses zijn nodig omdat zij erkenning geven aan duizenden bewoners die jarenlang voor fantasten, querulanten of dwarsliggers zijn versleten terwijl zij simpelweg gelijk hadden. Zij hadden gelijk dat de rechtsbescherming tekortschiet. Zij hadden gelijk dat modellen niet overeenkomen met de werkelijkheid. Zij hadden gelijk dat het systeem niet werkte zoals werd beloofd. De evaluatie bevestigt dat nu officieel.

Maar excuses zijn pas geloofwaardig wanneer zij gevolgd worden door beleid dat breekt met de oorzaken van dat falen. Niet met nóg meer juridische trucs. Niet met nóg meer spreadsheetmodellen. We willen niet nóg meer bescherming die alleen op papier bestaat.

Wij bewoners hebben geen behoefte aan spijtbetuigingen van een overheid die dezelfde fouten ondertussen via de wetgeving probeert te legaliseren. We hebben behoefte aan een overheid die eindelijk kiest voor gezondheid, natuur, klimaat en leefomgeving boven de eeuwige uitzonderingspositie van Schiphol.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun. Doneer aub als u wat missen kunt.

Sla dit artikel op in uw favorieten