De Telegraaf creëert een mythe die schadelijker is dan de vliegbelasting zelf

Uit De Telegraaf krijg je al snel de indruk dat Nederlanders in groten getale de koffers in de auto gooien en richting Düsseldorf, Brussel of Weeze rijden om maar niet via Schiphol te hoeven vliegen. Het blijkt genuanceerder te liggen.

Dat beeld van een massale volksverhuizing wordt bijna dagelijks opgeroepen in de voorheen grootste krant van ons land, alsof de Nederlandse luchthavens op instorten staan en de grensluchthavens uit hun voegen barsten. Maar wie de feiten erbij pakt, ziet dat deze dramatiek vooral in de kolommen van de krant bestaat en nauwelijks in de werkelijkheid.

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), onderdeel van I&W, laat in een recente analyse zien dat het aandeel Nederlanders dat vanuit een buurland vertrekt al jaren rond de dertien procent schommelt. Dat percentage is opmerkelijk stabiel, ondanks de verhoging van de vliegbelasting en de gestegen havengelden.

Alarmistische toon
De onderzoekers schrijven dat er geen sprake is van massale veranderingen in de passagiersstromen en dat de ontwikkeling van passagiersaantallen aan beide kanten van de grens behoorlijk gelijk op loopt. Het is een nuchtere constatering die haaks staat op de alarmistische toon die De Telegraaf al jaren aanslaat.

Het probleem is niet alleen dat de krant de feiten geweld aandoet. Het is dat dit soort berichtgeving een eigen dynamiek kan krijgen. Het KiM waarschuwt expliciet voor een performatief effect: door voortdurend te herhalen dat Nederlanders massaal naar het buitenland uitwijken, worden mensen op ideeën gebracht.

De suggestie dat Schiphol te duur is en dat de buren het beter voor elkaar hebben, kan reizigers ertoe aanzetten om daadwerkelijk de grens over te gaan, ook als ze dat zonder die mediastorm nooit zouden overwegen. De mythe wordt zo een realiteit, niet omdat de belasting dat veroorzaakt, maar omdat de krant van wakker Nederland het blijft roepen.

Doemverhalen
Ironisch genoeg kan dit de luchtvaartsector die De Telegraaf zo lief is juist schaden. KLM en Schiphol zijn gebaat bij stabiliteit en vertrouwen. Als een krant jarenlang blijft herhalen dat Nederland zichzelf uit de markt prijst, dan nestelt dat beeld zich in het hoofd van reizigers. Het is niet de belasting die hen wegduwt, maar de retoriek. De sector creëert zo zijn eigen probleem door de media te voeden met doemverhalen die vervolgens een eigen leven gaan leiden.

Daar komt bij dat de feiten veel genuanceerder zijn dan het zwart-witbeeld dat de Telegraaf schetst. Schiphol verwerkte recent zelfs een recordaantal Nederlandse reizigers. Het aantal Belgen en Duitsers dat via Nederlandse luchthavens vliegt, blijft stabiel.

Alleen kleine regionale luchthavens zoals Maastricht en Eelde verliezen passagiers, en dat komt vooral door verschraling van het aanbod, niet door de vliegbelasting.

De modellen die de effecten van de belasting doorrekenen, laten zien dat slechts een klein deel van de reizigers überhaupt zou uitwijken naar het buitenland. De voorspelde aantallen zijn marginaal vergeleken met de totale passagiersstromen.

Verkoopt lekker
Toch blijft de krant vasthouden aan het verhaal van de grote uittocht. Het is een verhaal dat lekker verkoopt, maar het staat ver af van de werkelijkheid. En het is precies dat soort journalistiek dat het publieke debat vervuilt. In plaats van feiten te controleren, worden frames herhaald. In plaats van nuance te bieden, wordt angst aangewakkerd. En in plaats van reizigers te informeren, worden ze gestuurd.

De grootste bedreiging voor Schiphol en KLM is niet de vliegbelasting, maar het hardnekkige alarmisme dat reizigers vertelt dat ze beter over de grens kunnen vertrekken.

Sla dit artikel op in uw favorieten