Schiphol hoeft ZZS‑uitstoot niet te beperken — maar waarom eigenlijk niet?

De rechtbank Noord-Holland heeft bepaald dat Schiphol geen extra verplichtingen krijgt om de uitstoot van Zeer Zorgwekkende Stoffen te verminderen. Een van de grootste vervuilers van Nederland hoeft voorlopig niets extra’s te doen om kankerverwekkende stoffen terug te dringen.

Met deze uitspraak klampt de rechtbank zich stevig vast aan oude juridische lijnen die niet meer passen bij de huidige milieuproblemen.

Het begint al bij de vraag welke uitstoot überhaupt meetelt. De rechtbank zegt dat alles wat vliegtuigen doen op start- en landingsbanen buiten de milieuregels valt. Dat is gebaseerd op uitspraken uit 2009, toen het ZZS‑beleid nog niet bestond.

Inmiddels geldt een wettelijke plicht om álle uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen zo veel mogelijk te voorkomen. Toch blijft de rechtbank vasthouden aan de oude scheiding tussen luchtvaartwetgeving en milieurecht, waardoor een groot deel van de uitstoot simpelweg buiten beeld blijft. Alsof je een fabriek beoordeelt zonder de schoorsteen mee te tellen.

Ook bij de bedrijven die op Schiphol werken, zoals tankbedrijven en afhandelaren, kiest de rechtbank voor een smalle interpretatie. Schiphol zou slechts “indirecte zeggenschap” hebben over deze partijen. Iedereen die ooit op Schiphol heeft gewerkt, weet dat dit niet klopt.

Schiphol bepaalt
Schiphol bepaalt wie toegang krijgt, welke voertuigen zijn toegestaan, welke veiligheidsregels gelden en hoe het platform wordt ingericht. De luchthaven heeft in de praktijk volledige controle over de omstandigheden waarin deze bedrijven opereren. Toch accepteert de rechtbank dat Schiphol niet verantwoordelijk wordt gehouden voor hun uitstoot. Daarmee verdwijnt opnieuw een aanzienlijk deel van de vervuiling uit beeld.

Een ander opvallend punt is dat Schiphol geen echte gegevens hoeft te gebruiken om zijn uitstoot te berekenen. MOB vroeg om concrete informatie: hoe lang draaien auxiliairy power units (apu’s) werkelijk, welke gates hebben stroomaansluitingen, hoeveel diesel verbruikt het grondmaterieel, welke voertuigen zijn het meest vervuilend.

Niet nodig
De rechtbank vindt dat allemaal niet nodig. Schiphol mag blijven rekenen met algemene emissiefactoren en aannames. Dat is opmerkelijk, want juist bij zeer zorgwekkende stoffen gaat het om stoffen die al in minieme hoeveelheden schadelijk zijn. Dan zou je verwachten dat de overheid precies wil weten wat er gebeurt, niet dat ze genoegen neemt met gemiddelden en schattingen.

Het meest bizarre voorbeeld daarvan is de zogeheten 5‑minutenregel voor apu’s. Schiphol beweert dat vliegtuigen gemiddeld vijf minuten extra op hun eigen hulpmotor draaien, bovenop de vijftien minuten die volgens een internationale standaard bij de LTO‑cyclus horen (landing & take-off).

Maar niemand weet of die vijf minuten kloppen. Er is geen inzicht in wachttijden, verschillen tussen vliegtuigtypes, beschikbaarheid van stroomaansluitingen of afwijkingen per pier. Toch neemt de rechtbank deze aanname zonder enige onderbouwing over. Daarmee wordt een groot deel van de apu‑uitstoot buiten de milieubeoordeling gehouden.

Blootstelling
Ook bij de verspreiding van de stoffen kiest de rechtbank voor de minst nauwkeurige methode. In plaats van de officiële rekenmethode SRM3, die rekening houdt met wind, terrein en gebouwen, vindt de rechtbank een simpele verdunningsschatting voldoende.

Daardoor blijft onduidelijk waar de kankerverwekkende stoffen precies neerdalen en hoeveel mensen eraan worden blootgesteld. Voor een luchthaven die midden in een dichtbevolkte regio ligt, is dat een opmerkelijke keuze.

Tot slot accepteert de rechtbank de zogeheten vermijdings- en reductieplannen van Schiphol, terwijl die nauwelijks plannen te noemen zijn. Ze bevatten geen tijdpad, geen doelen, geen verplichtingen, geen monitoring en geen effectberekeningen. Het zijn vooral beschrijvingen van wat er al gebeurt, niet van wat er beter moet. Toch vindt de rechtbank dat voldoende om te concluderen dat Schiphol geen extra maatregelen hoeft te nemen.

Administratieve oefening
De rode draad in de uitspraak is dat de minimalisatieplicht — een van de strengste milieuplichten die Nederland kent — wordt teruggebracht tot een administratieve oefening. Schiphol hoeft vooral te inventariseren, niet te reduceren.

De wetgever heeft die plicht juist ingevoerd om bedrijven te dwingen tot maximale inspanning om kankerverwekkende stoffen terug te dringen. Maar in deze uitspraak wordt die bedoeling volledig uitgehold.

Voor omwonenden en platformwerkers betekent dit dat de uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen voorlopig niet afneemt en dat de overheid weinig druk uitoefent om dat te veranderen.

De uitspraak biedt echter ook veel aanknopingspunten voor hoger beroep. De centrale vraag is of een van de grootste vervuilers van Nederland zich mag blijven verschuilen achter oude jurisprudentie en papieren plannen, terwijl de wet juist vraagt om maximale bescherming van de gezondheid van burgers. Dat debat is nog lang niet voorbij.

We staan weer aan de vooravond van belangrijke juridische procedures, onder meer tegen het Luchthavenverkeersbesluit. Dat kan alleen met uw steun. Doneer aub als u wat missen kunt.

Sla dit artikel op in uw favorieten