Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties, bewonersgroepen, artsen, wetenschappers en luchtvaartprofessionals heeft een duidelijke boodschap aan informateur Rianne Letschert en de formerende partijen: het Nederlandse luchtvaartbeleid is uit balans, en een nieuw kabinet moet dat herstellen.
In een brandbrief roepen zij op tot een koerswijziging die gezondheid, klimaat en leefomgeving eindelijk centraal zet.
De brief wijst op een hardnekkig probleem: terwijl vrijwel alle sectoren hun uitstoot verminderen, blijven de emissies van de luchtvaart groeien. Inmiddels vertrekken en landen er dagelijks ruim 1.800 vliegtuigen in Nederland. Dat is niet alleen slecht voor het klimaat, maar ook voor de gezondheid van honderdduizenden omwonenden.
De luchtvaart profiteert bovendien van uitzonderingsposities die in geen enkele andere sector bestaan: geen accijns op kerosine, geen btw op tickets en geen bindende CO₂-doelen. Schiphol opereert zelfs zonder geldige natuurvergunning. De maatschappelijke kosten – van slaapverstoring tot klimaatimpact – worden afgewenteld op burgers, terwijl de baten vooral terechtkomen bij veelvliegers en overstappers.
Onhoudbare situatie
In 2024 oordeelde de rechtbank Den Haag dat de staat jarenlang onrechtmatig heeft gehandeld door omwonenden onvoldoende te beschermen tegen vliegtuiglawaai. De overheid moet de belangen van bewoners zwaarder laten wegen en zorgen voor duidelijke, afdwingbare normen. De briefschrijvers benadrukken dat dit oordeel niet langer genegeerd kan worden: de huidige situatie is juridisch én maatschappelijk onhoudbaar.
De luchtvaartsector en haar lobby blijven herhalen dat groei van Schiphol noodzakelijk zou zijn voor de economie. Maar de feiten vertellen iets anders. De sector draagt slechts 0,4 procent bij aan het bbp, en veel banen zijn tijdelijk of indirect. Overstappers – goed voor ruim een derde van de passagiers – leveren nauwelijks belastinginkomsten op, maar veroorzaken wel extra overlast.
Ook de verdeling van de lasten is scheef. Uit onderzoek blijkt dat een kleine groep veelvliegers verantwoordelijk is voor het grootste deel van de uitstoot, terwijl de samenleving opdraait voor de schade. Economen waarschuwen dat deze scheve prikkels leiden tot kunstmatig goedkoop vliegen en verkeerde beleidskeuzes.
Bereikbaarheid intact
Een belangrijk punt uit de brief is dat krimp van Schiphol niet betekent dat Nederland onbereikbaar wordt. Bureau SEO Economisch Onderzoek liet recent zien dat Schiphol bijna kan halveren als het overstapverkeer wordt afgebouwd. De bereikbaarheid blijft grotendeels intact, terwijl de winst voor gezondheid, klimaat en natuur enorm is. Bovendien ontstaat er ruimte voor broodnodige woningbouw.
Het idee dat Nederland afhankelijk zou zijn van overstappers is daarmee opnieuw ontkracht. De ondertekenaars doen vijf concrete voorstellen die volgens hen noodzakelijk én uitvoerbaar zijn:
Voer een bindend CO₂-plafond in
Net als andere sectoren moet ook de luchtvaart verplicht worden om haar uitstoot te verminderen. Een wettelijk CO₂-plafond maakt dat afdwingbaar.
Maak vliegbelasting eerlijker
Laat de vervuiler betalen: hogere tarieven voor businessclass en veelvliegers, en belasting voor overstappers. Dit levert bovendien miljarden op voor de schatkist.
Verbied nachtvluchten
Een verbod tussen 23.00 en 07.00 uur is volgens artsen en experts de meest effectieve manier om slaapverstoring en gezondheidsschade te verminderen.
Stop definitief met Lelystad Airport
Het project past niet binnen de klimaat-, stikstof- en gezondheidsdoelen en is volgens de organisaties een achterhaald plan.
Stel wettelijke normen vast voor gezondheid en leefomgeving
Normen voor geluid, stikstof, ultrafijnstof en andere emissies moeten meetbaar, handhaafbaar en gebaseerd op gezondheidswetenschap zijn.
De brief wordt ondersteund door een indrukwekkende lijst organisaties: van Greenpeace, Milieudefensie, SchipholWatch en Natuurmonumenten tot bewonersgroepen, artsenorganisaties en jongerenbewegingen. Ook prominente wetenschappers, economen en zelfs luchtvaartprofessionals sluiten zich aan. Dat laat zien hoe breed de zorgen zijn over het huidige beleid.
De kern van de boodschap is helder: de luchtvaart mag niet langer een uitzonderingspositie hebben. De maatschappelijke kosten zijn te groot en de voordelen te klein om het huidige beleid te blijven verdedigen. De ondertekenaars vragen het nieuwe kabinet om verantwoordelijkheid te nemen en te kiezen voor beleid dat het algemeen belang dient.
De samenleving staat op een kruispunt. De vraag is niet óf de luchtvaart moet verduurzamen en krimpen, maar hoe snel en eerlijk dat gebeurt. De brandbrief laat zien dat de roep om verandering luider wordt – en dat de politiek niet langer kan wegkijken.
Sla dit artikel op in uw favorieten
SK
Wat een goed initiatief! Dank daarvoor. Als de politiek echt serieus wil doorpakken en geloofwaardig wil zijn dan is het tevens noodzakelijk dat erkend wordt dat alleen een onafhankelijk gerenommeerd bedrijf, die met daadwerkelijke cijfers, feiten en handhavingswetten etc. de feitelijke huidige en toekomstige schadelijke effecten van de luchtvaart in kaart brengt en er op toeziet dat er ook daadwerkelijk gehandhaafd wordt. Het is beschamend, totaal ongeloofwaardig en een grote farce dat de politiek sowieso toestaat dat zo’n groot zeer vervuilend en ernstig overlast gevend en daarmee schadelijk bedrijf, nog steeds zijn eigen vlees mag blijven keuren. Om vervolgens het rapport wat ingediend wordt vol berekeningen (geen feitelijke cijfers), desinformatie en wensdenken scenario’s als de enige waarheid te willen zien en hier hun beleid op afstemmen. Alsmede toestaat dat Schiphol zelf mag handhaven. Politiek wordt wakker, pak je kans om het vertrouwen te herwinnen. Nederland is en blijft veel te klein voor zoveel vliegbewegingen. Stille en schone vliegtuigen bestaan niet. Vermijd uitstel van executie!
Paul Reus
Veel instemmende reacties op deze brandbrief. Inderdaad een zeer goede samenvatting van pogingen die er gedaan zijn om de intensieve luchtvaart beter in balans te brengen met de schadelijke effecten op de gezondheid van de omwonenden van de zeer grote en veel te druk bevlogen luchthaven Schiphol. Ook de klimaateffecten van de intensieve luchtvaart worden worden genegeerd door de luchtvaartbranche. Stikstof en CO2 uitstoot worden mede door het ontbreken een correcte milieuvergunning gebaseerd niet terug gedrongen.
De luchtvaart branche heeft waarschijnlijk nooit de webpagina van informatiepunt Leefomgeving willen gezien.
https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/toelichting-milieubelastende-activiteiten/vergunning-milieubelastende-activiteit/voorschriften-omgevingsvergunning-milieubelastende/
Johan duin
Geweldige reactie ben wel benieuwd of dit enig effect gaat krijgen op de besluitvorming.
Het zou prachtig als er wordt begonnen met een nachtsluiting dit zou zeer welkom zijn.
W Lieverst
Het sneeuwdebacle op Schiphol zal helaas de insteek worden om L.A. te openen. Dit als uitwijkmogelijkheid bij calamiteiten op Schiphol. Ik zie de bui al hangen.
Jan
Dat gaat niet “vliegen”; te klein, geen ruimte, geen sneeuwschuivers en geen de-icing. Dat wordt nog een groter drama en dan maar voor een paar vluchten.
Noobody-b.bsky.social
Als Schiphol dik in de sneeuw zit dan zit Lelystad Airport dat zeer waarschijnlijk ook.
Bovendien was een bottleneck dat het de-icen voor opstoppingen zorgde. Schiphol heeft in zo’n geval best wat ruimte om vliegtuigen te parkeren, dat lijkt me niet het geval op Lelystad Airport.
Maar als argument kan het natuurlijk altijd misbruikt worden.
B. van Marlen
Een heel goede brief die hard nodig is na de lobbybrief van Schiphol/KLM! Ik, ook een ingenieur, geloof namelijk helemaal niet in een technofix!
De reden is dat ik de slinkse geluidmaten en -zonering uitvoerig heb bestudeerd en precies weet hoe fnuikend dit gaat worden voor de mensen onder vaste routes van de luchtruimherziening (mede door de ervaringen uit de VS!).
Ik vrees dat van het ‘fatsoenlijke’ land beloofd door o.a. dhr. Bontenbal geen snars terecht gaat komen. Macht en geld, gekoppeld aan egocentrisch proletengedrag, regeren als nooit tevoren.
HansB
Citaat: “macht en geld, gekoppeld aan egocentrisch proletengedrag, regeren als nooit tevoren”. Heet zoiets niet Billionaire Politics? Wereldwijd zie je de grens tussen het bedrijfsleven en de politiek vervagen, de balans tussen democratische waarden en de macht van het kapitaal komt steeds meer onder druk.
Je kan je onderhand wel afvragen of de publieke zaak nog wel centraal staat. Grote bedrijven krijgen sluipenderwijs steeds meer invloed op beleid in “Den Haag”, geïnspireerd door ontwikkelingen in de VS.
Tegenstanders van deze ontwikkeling worden weggezet als “links”, een elite met “doorgeschoten” idealen, losgezongen van de realiteit .
Schiphol moet groeien, is de gedachte. Zouden ze in “Den Haag” nog wel doorhebben waar die kokervisie vandaan komt?
Het grote belang van Nederland: de burgers ipv de luchtvaart
Hulde voor iedereen die deze brandbrief opgesteld en ondertekend heeft! Een goed doordacht stuk met argumenten waar als echt reëel gekeken wordt geen speld tussen te krijgen is.
De luchtvaartlobby wil altijd groeien ten koste van het grote belang. Deze ondertekenaars komen op voor het grote belang, namelijk de burger van Nederland, met hele goede punten.
rrustema
Goed initiatief en slimme tekst. Alle pijnpunten zonder de gekoesterde olifant in de Kamer te noemen: KLM.
De weggelaten conclusie zou natuurlijk moeten zijn: en zo kan KLM niet meer bestaan. Maar als je daarmee opent ben je gelijk 80% van je publiek kwijt. Beter zorgvuldig opbouwen met allerlei punten waar men het niet mee oneens kan zijn. Hoe reageert het gemiddelde electoraat?
– klimaatcrisis en biodiversiteit, “ja, we zijn geen Trump.” (70 – 80% wil klimaatmaatregelen)
– gezondheid door nachtrust voor onderwonenden. “natuurlijk, wil iedereen.” En nee, dat kan niet door ze in geluidsdichte huizen gevangen te houden.
– grenzen aan de groei (blijft moeilijke boodschap voor sommigen die rekenen op een technofix, vooral ingenieurs)
– geen accijns, geen btw, geen CO2-doelen… “Maar dat is bijkans onrechtvaardig!”
– Schiphol heeft geen natuurvergunning. “Heh? Hoe kan dat nou? Is ons vliegveld illegaal?”
– de rechter zegt het. “Nou, die rechter zal toch wel gelijk hebben?”
– niet onmisbaar voor de economie “Goh, als dat zo is, dan kunnen maatregelen wel.”
– vooral veel- en vervliegers profiteren “En ik vlieg maar 1 keer per jaar hoogstens.”
– overstappers dragen nauwelijks bij “Ja, heb ik over gehoord ooit, was een keer in het nieuws geloof ik”
– economen zeggen het ook “Hee, dat klinkt logisch. Als de prijs laag is blijft de vraag hoog.”
En zo wordt het kleedje onder KLM uit getrokken.
Beter regeringsbeleid
Ik denk niet dat het uitgangspunt van alle bovenstaande onderschrijvers is om klm failliet te krijgen. Dat is regelmatig in jouw reacties jouw uitgangspunt.
Alle argumenten die ze hebben benoemd, zijn heel valide. Dat zouden daarom dus ook uitgangspunten van regeringsbeleid moeten zijn. Wat het beleid daarna voor effect sorteert voor diverse betrokkenen, dat is een uitvloeisel. Maar in dit geval is het uitvloeisel van beleid, eerlijker, schoner, economisch beter, voor de schatkist beter etc.
Overigens, medewerkers uit de luchtvaart die vrijkomen door boventalligheid, kunnen met alle personeelstekorten zo weer ergens anders aan de slag trouwens. In beroepen die veel meer toegevoegde waarde hebben en crucialer zijn voor Nederland. Economisch doet het nergens pijn.
En wat ik net heb geschreven onder het vorige SW artikel geldt nu ook:
“Hoezo huilie huilie over dat Transavia niet meer 3x per dag kan vliegen bij een nachtsluiting? Dat hoor ik zo vaak langskomen….
Transavia is onderdeel van air France- klm.
Na afschaffing nachtvluchten en vermindering van de totaal overbodige hub vluchten is de oplossing zo simpel:
-dat de klm die vluchten overdag overneemt. Ruimte zat!
-een nieuwe sticker op het klm toestel, dan is het een Transavia toestel geworden”
Rob
Zoals de staatsagent Jeroen Kremers ook aangaf wordt Nederland gegijzeld door KLM. Ze willen geen enkele aanpassing en dreigen dat KLM en vervolgens Nederland onderuit gaan indien KLM niet verder mag groeien. Daarmee lokken ze zelf de reactie uit van RRustema dat Nederland dan maar zonder KLM moet verdergaan en dat het land daarbij beter af is.
Sjors
Wat een vreemde opmerking over ingenieurs. Wilt u die hier liever kwijt dan?
rrustema
Niet _alle_ ingenieurs. Maar menig ingenieur zegt dat er altijd technologische oplossingen zijn voor alle problemen maar dat het probleem is dat ‘de politiek’ daar niet voor kiest. Een verhaal met krimp als basiselement gaat er bij menig ingenieur niet in. De technologie zorgt ervoor dat zelfs de sky niet de limit is.
Soms wel dat de huidige situatie met KLM en Schiphol niet deugt, maar dat is dan plots niet relevant. Want dat is politiek en dat is niet hun domein. Aan de technologie kan het niet liggen! Terwijl de technologie niet los staat van de maatschappij, zou je denken.
Noobody-b.bsky.social
Je hebt ingenieurs als B. van Marlen die we nodig hebben om de trucs van de luchtvaart te ontmaskeren, zie ook Lelystad Airport.
Er zijn ook ingenieurs die dolenthousiast beginnen aan onderzoek naar vliegen op SAF of waterstof of elektriciteit. Ik denk dat een groot aantal daarvan inmiddels behoorlijk teleurgesteld is, aangezien het enen na het andere project is afgeblazen.
En dan is er natuurlijk een groep die gevangen zal zitten in (oude) jobs waar ze proberen een vliegtuig een halve procent zuiniger te maken, zonder acht te slaan op de extra vervuiling met ZZS die dat mogelijk oplevert.
Het eindigt met een groep ingenieurs die doelbewust de randen en trucs opzoekt om maar te blijven vliegen en te blijven groeien. Slechts voor hun baan, of de winst, maar niet voor omwonenden, milieu of klimaat. De luchtvaart en IenW zitten er vol mee…
rrustema
Eigenlijk zouden we een brandbrief moeten hebben van veel ingenieurs. Ook al zijn het (bijna) gepensioneerden of ingenieurs uit het buitenland, het gaat om hun professionele gewicht. De ingenieurs die in stilte meewerken aan die halve procent extra efficiency moeten we maar even excuseren. Blijf vooral stil (om teleurgesteld te raken) en pluk geld van de industrie. Misschien doe je ondertussen nog vaardigheden en inzichten op die ooit nog nuttig worden.
Maar de ingenieurs die in hun functie niet direct afhankelijk zijn van de luchtvaart en columns in FD schrijven enzo, die moeten ter verantwoording worden geroepen.
Op een discussie-avondje over Schiphol bij D66 vroeg ik de uitgenodigde expert even informeel of het verdienmodel van KLM wel toekomst heeft. Even stilte: “Nou nee, met deze koers niet nee.” Dat geeft de burger moed: we zijn niet gek!
Noobody-b.bsky.social
Het kan een goed verdienmodel zijn om op een aantal trajecten verlies te maken zolang dat maar de grote cash-cow van de lange afstandsvluchten over de oceaan voedt.
Alleen maakt het je wel een stuk kwetsbaarder als bv olieprijzen flink stijgen of als je niet meer over Rusland kunt vliegen.
Sjors
Waar stuurt u nu op aan? Dat ik wat lelijks over politici ga roepen?
Jan
KLM blijft bestaan in een andere vorm; ingekrompen, zonder de overstappers maar voor de Nederlanders of passagiers die in Nederland willen zijn. Ook beter voor de economie. Maar met wat andere vluchten tijdens de dag, omdat Transavia niet meer s’ nachts vliegt….
rrustema
Als KLM wil overleven in een andere vorm dan deze, dan zouden we tekenen moeten zien dat ze zich daarop voorbereiden.
Ik doe regelmatig een zoekactie op nieuwsartikelen met ‘KLM’ erin en lees de publieke uitingen van de Franse en Nederlandse leiding die ik kan vinden. Naast het boek de Blauwe Fabel van Ties Joosten als achtergrond. Waarin uitgebreid de lange geschiedenis van staatssteun en handje ophouden wordt beschreven.
Er is niets te vinden aan openbare uitlatingen dat duidt op iets anders dan volle kracht vooruit op de ingeslagen weg: met overstap-hub op Schiphol dankzij politieke lobby waarbij alles is geoorloofd.
Corrigeer me als je iets vindt dat het weerlegt!
Noobody-b.bsky.social
Het lijkt mij dat de kLM muurvast zit in een oeroude structuur uit de tijd dat vliegen nog gevaarlijk was en piloten helden waren. Dus werden zij vorstelijk beloond voor het vervoeren van de elite die vorstelijk betaalde. En daar hoorde een vorstelijk betaald management bij.
Intussen zijn piloten veredelde buschauffeurs met krappe vlieg- en rusttijden zonder de vorstelijke overnachtingen in glamourhotels van weleer.
Dus de Easyjets floreren met hun nieuwe en passende bedrijfsstructuren.
En kLM is ontzettend kwetsbaar met de torenhoge salarissen voor o.a. piloten, die geen krimp geven als kLM weer eens financieel klem zit. En met een tekort aan piloten kan de kLM geen kant op.
Dus wordt faillissement de enige uitgang naar een drastische hervorming van de kLM.
Gevoel
Complimenten voor de schrijvers en initiatiefnemers van deze brandbrief. Mocht je als lezer er nog geen gevoel bij krijgen, doe dan het volgende experiment. Steek in je kamer een stormlantaarn aan met kerosine en doe om de 2 minuten een stofzuiger aan. Goed volhouden !